De krankzinnige halfbroer van Jacob

Jan van Lennep      Jan van Lennep (1825-1897)

Jacob van Lennep had een halfbroer die gestoord was. Dat werd geweten aan kwaad bloed in de familie van diens moeder. Haar grootvader, Adriaan Valckenier, was na een moordpoging op zijn vrouw krankzinnig verklaard en opgesloten in zijn buitenhuis. Haar overgrootvader werd ter dood veroordeeld in Nederlands Indië vanwege moord op Chinezen. De tijdgenoten van Jacob waren het er niet over eens of het erfelijkheid was of een Godsoordeel over het geslacht der Valckeniers, maar hoe dan ook spoorden drie van de acht halfbroers en -zusters van Jacob niet.

Jan, geboren in 1825, was er het ergste aan toe. Al in zijn puberteit leed hij aan godsdienstwaanzin en verbrandde Engelse romans. Toch speelde hij het klaar de Engelse gouvernante van zijn zus te bekoren en haar ten huwelijk te vragen. De familie van Jan raadde dit af: Jan was gek en de gouvernante meende ten onrechte dat Jan rijk was. Ze trouwden toch, maar het liep met Jan zo slecht dat hij een paar jaar opgenomen moest worden in inrichtingen. Als hij tussendoor thuiskwam deed bij, in de woorden van een zoon van Jacob van Lennep, ‘niets dan kinderen verwekken (hij kreeg er uiteindelijk negen), eten en lelijke verzen maken.’ Deze zoon, Maurits van Lennep, bezocht zijn oom in een Duits krankzinnigengesticht, waar hij in 1856 opgenomen was. Het was volgens Maurits hartverscheurend om te zien hoe wanhopig Jan was. Hij voelde zich weggescheurd van zijn gezin en schuldeloos in een gevangenis gegooid. In zijn waandenkbeelden meende hij dat hij geen vers brood of versnaperingen mocht eten, en ook ging hij gebukt onder een macht die hem verbood naar de kerk te gaan of de bijbel te lezen. Hij bad en smeekte Maurits om hem uit Duitsland weg te halen. Maurits schreef aan zijn vader dat hijzelf in dat gekkenhuis krankzinnig zou worden als hij er langer dan een middag moest blijven. Toen werd Jan overgeplaatst naar Zutphen, waar een vrij modern gesticht was.

Later ging het beter met Jan. Hij werd zelfs wethouder in zijn woonplaats Zeist en schreef een geïllustreerd verhalenboek over de zeevaart, dat tegenwoordig heel gezocht is. Maar de gekte ging door in zijn nageslacht. Jacob schrijft in 1861 over hem: ‘Zijn jongste kind is een wanschepsel dat maar niet sterven wil.’

Advertenties

About maritamathijsen

Als emeritus hoogleraar ben ik verbonden aan de Universiteit van Amsterdam. Zie voor mijn publicaties op de website van de universiteit. In 2016 hoop ik de biografie van Jacob van Lennep te voltooien, zodat hij het jaar daarna kan verschijnen.

Trackbacks / Pingbacks

  1. Blog: De krankzinnige halfbroer van Jacob | ensafh - 1 december, 2014
  2. Merkwaardig (week 49) | www.weyerman.nl - 7 december, 2014

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: