Schoon ondergoed op zaterdag

badmeisje

In het naoorlogse Limburg van mijn jeugd gingen wij maar één keer per week in bad: op zaterdag. Een zinken teil werd op de grond gezet, mijn vader ging het eerst erin nadat op de kachel heet water gemaakt was. Daarna werd de teil op twee stoelen gezet en gingen de kinderen erin, allemaal in hetzelfde water. Langzamerhand werd het water grauw en zag je kleine grijze vlokken van de sunlight zeep drijven. Wanneer mijn moeder in de teil ging weet ik niet. We kregen dan schoon ondergoed aan: onderbroeken van dun tricot katoen, die altijd te wijd waren en te losse elastieken hadden in de taille. Maar vaak kregen we ook de onderbroeken aan die de ongetrouwde tante Toos breide en die waren vreselijk. Het harde breigaren schuurde op plekken waar je liever geen schuringen voelt. Dit speelt rond 1955.

Eenzelfde soort herinnering las ik in het dagboek van Maurits van Lennep, derde zoon van Jacob van Lennep, geboren in 1830. De kinderen Van Lennep kregen ook alleen op zaterdag schoon goed aan, na een bad. Hij schrijft: ‘Dan huilden wij meer dan dat wij lachten. De wollen borstrokken en de grove wollen kousen kriebelden ons bitter en ik zie ons nog op de vloer naast elkander zitten, met moeite de wollen kousen aantrekkende, daar zij maar niet over de voeten wilden glijden.’ De kinderen werden gewassen in zeewater, althans wanneer ze op het buitenhuis in Heemstede waren. Dat zeewater moesten zij ook innemen, want het zou goed zijn tegen ‘de klieren’. De kinderen, zo schrijft Maurits van Lennep, hadden vaak zere neuzen en oren, en ze zagen er vaak onsmakelijk uit, met onstoken neuzen of lippen, of met een oordoek om hun hoofd. Kinderen die slecht sliepen kregen een slokje bier. Maurits was vaak bang en liep dan naar de kamer van de dienstmeiden om troost te zoeken. Die sliepen met z’n tweeën in een bed, en daar kroop de kleine Maurits dan bij. Het kwam niet bij hem op bij zijn vader of moeder in bed te duiken. Er ligt zo’n 100 jaar tussen Maurits’ en mijn jeugd. Het zaterdagse bad en schone ondergoed zijn in die honderd jaar onveranderd gebleven. Maar wíj kropen als we bang waren wel in het ouderlijk bed.

Advertenties

About maritamathijsen

Als emeritus hoogleraar ben ik verbonden aan de Universiteit van Amsterdam. Zie voor mijn publicaties op de website van de universiteit. In 2017 voltooi ik de biografie van Jacob van Lennep, die op 16 januari 2018 verschijnt, in het jaar dat Van Lennep 150 jaar dood is.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: