Als Jacob van Lennep in Engeland geboren was…

2015-05-17 11.40.42

Walter Scott bouwde van de verdiensten van zijn romans een namaak-middeleeuws kasteel, Abbotsford, in de Schotse borders. Naar die streek ging zijn hart uit: de ruïne van de Melrose Abbey lag vlakbij, en hij groeide op in de schaduw van de barre Smailholm Tower, een veertiende-eeuwse woontoren die stug op de top van een heuvel wind staat te vangen. De landerijen om Abbotsford verfraaide Scott zo, dat het geheel een tafereel uit een van zijn romans lijkt. Over het landgoed kan gewandeld worden, het kasteel is opengesteld voor bezoekers die er vrij de harnassen- en wapencollectie van de schrijver kunnen bekijken, door zijn bibliotheek en de gastenkamer lopen. Ze kunnen mijmeren op de plek waar zijn bed neergezet werd toen hij stervende was. In zijn laatste momenten wilde hij het gekabbel van de rivier de Tweed horen en over zijn landerijen uitkijken. Op afstand van het kasteel staat een nieuw gebouw. Daarin een modern ingerichte tentoonstelling over Scott, die begint met een gesproken dialoog tussen een modern cynicus en een verdediger van Scott. Moeten we die man nou werkelijk lezen? Mooi schrijven over armoede in de middeleeuwen maar zelf in luxe leven! Waarom in godsnaam zoveel woorden voor een eenvoudig verhaal? De antwoorden zijn steeds geestig: nee, je hoeft hem niet te lezen, maar je mist wel iets als je het niet doet; ja, hij leefde luxe, maar tegelijk was hij voortdurend bezig met projecten om armoede te bestrijden; lange zinnen: heb je daar moeite mee? niet goed opgelet op school?

Ik was er deze week. Elke dag waren er flink wat bezoekers, op zondag was het bepaald druk. De winkel en het kasteel worden gerund door vrijwilligers, die zich uitsloofden om toelichtingen te geven. Alles van het museum en het landgoed was gratis, ook de audioguides. In een aparte vleugel van het kasteel kun je logeren – een unieke ervaring, waarbij middeleeuwen, negentiende eeuw en eenentwintigste eeuw door elkaar heen gaan tuimelen.

Met pijn in het hart dacht ik aan de letterkundige musea in Nederland. Het Multatulimuseum overleeft al jaren ternauwernood. Het Couperusmuseum kreeg het niet voor elkaar dat het geboortehuis van Couperus als onderkomen aangeschaft kon worden. Het Letterkundig Museum is twee jaar geleden een kwart van zijn subsidie kwijtgeraakt.

Stel dat Van Lennep een Engelse schrijver was geweest. Scott en hij hebben overeenkomsten: beiden zijn opgeleid als advocaat, beiden waren sterk betrokken bij de verbetering van de maatschappij en geïnteresseerd in moderne technieken, beiden wisten hoe ze een verhaal zo moesten schrijven dat het publiek eraan verslingerd raakte. Scott kreeg een megastandbeeld in Edinburgh, hoog als een kerktoren, een derde deel van het Edinburghs literair museum is aan hem gewijd en hij heeft dat schitterende Abbotsford als persoonlijk museum. In de schitterende ruïne van Dryburgh Abbey is zijn graftombe te bezichtigen. De paarden die zijn lijk daarheen brachten, stopten automatisch bij zijn favoriete uitkijkplek, die nu ook ‘Scotts View’ heet. Zijn boeken zijn in allerlei originele, ingekorte en hertaalde luxe en gewone edities te koop. Wat kreeg Van Lennep? In het Letterkundig Museum is hij een van de honderd schrijvers die een eigen venstertje hebben gekregen. Er is een gevelsteentje op zijn huis aan de Keizersgracht geplaatst, en hij heeft een mooi maar niet opvallend graf in Oosterbeek. Zijn boeken zijn alleen nog maar tweedehands te koop. En geldt hetzelfde niet voor vrijwel alle schrijvers uit het verleden van Nederland?

Er is veel mis in Engeland – maar dat historisch besef daar maakt me afgunstig.

Advertenties

About maritamathijsen

Als emeritus hoogleraar ben ik verbonden aan de Universiteit van Amsterdam. Zie voor mijn publicaties op de website van de universiteit. In 2016 hoop ik de biografie van Jacob van Lennep te voltooien, zodat hij het jaar daarna kan verschijnen.

4 responses to “Als Jacob van Lennep in Engeland geboren was…”

  1. J.C.van Heuven says :

    Aardig verhaal, maar wel met de bekende fout waarbij Walter Scott zich vast in zijn Schotse graf omdraait. Hij werd niet in Engeland geboren en is beslist geen Engelse schrijver. Hem Brits noemen zou correct zijn, maar hij is de trots van Schotland! Hij ligt begraven in Dryburgh Abbey in de Scottish Borders.

  2. Marius Engelsman says :

    Beste Maritha,

    Pas recent ontdekte ike blog. Geweldig.
    Je vergeet de Van Lennepkade en Van Lennepstraat.

    Marius Engelsman ( je oud-student)

  3. Marius Engelsman says :

    Wat lees ik vanavond in Het Parool: bordjes in Amsterdam-West die vertellen naar wie de straat is vernoemd. Natuurlijk ontbreken Van Lennep en de Schoolmeester niet

Trackbacks / Pingbacks

  1. Merkwaardig (week 21) | www.weyerman.nl - 24 mei, 2015

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: