Twee vrienden: Van Lennep en Mulisch

plakker2

Ik moet me verontschuldigen bij mijn lezers. De laatste weken heb ik me alleen maar bezig gehouden met de uitgave van een onvoltooide roman van Harry Mulisch, De ontdekking van Moskou, die begin november zal verschijnen. Men vraagt mij wel eens hoe het kan dat ik Mulisch-specialist ben én negentiende-eeuw-expert. Mijn gewone antwoord is: Mulisch beoefent de negentiende-eeuwse vertelkunst. Er wordt me ook vaak gevraagd waarom ik de biografie van Jacob van Lennep schrijf en niet die van Harry Mulisch. Mijn gewone antwoord is dan dat Mulisch nog niet lang dood is en ik ongetwijfeld ruzie met levenden zou krijgen als ik zou opschrijven wat ik weet. Dat ligt bij Van Lennep anders, daar kijken de nabestaanden niet op van een onechtelijk kind meer of minder.

Maar terug naar Mulisch en Van Lennep. Zijn er artistiek en biografisch overeenkomsten tussen deze twee schrijvers die ik beiden tot mijn vrienden reken, dood of niet? In artistiek opzicht verschillen ze flink. Mulisch was in veel opzichten een veel romantischer kunstenaar dan Van Lennep. Mulisch ging voor de schrijverij, die was alles voor hem, zijn bestaan was er van afhankelijk en hij zette er zich zonder scrupules voor in. Schrijven was leven, in het schrijven bestond hij en daarom zijn zijn boeken zo fascinerend. In de Romantiek werd de schrijver voor het eerst een bijzonder wezen, dat via de verbeelding inzicht kreeg in de samenhang tussen werkelijkheid en bovenwerkelijkheid, en die kon meedelen aan de gewone schepselen. Dat is wat Mulisch ook zag in wat hij ‘de schrijverij’ noemde. Voor Van Lennep was schrijven niet zijn bestaansgrond. Als ik zou zeggen dat het spel voor hem was, doe ik hem tekort, want het ging hem ook om verdieping en inzichten aan zijn lezers mee te delen. Maar hij was er niet door geobsedeerd. Het schrijven was voor hem middel, geen doel. Wat beoogde hij: aanbrengen van historisch besef in zijn historische romans, misstanden aan de kaak stellen zoals in Klaasje Zevenster, op het unieke van volkscultuur wijzen zoals in zijn beschrijvingen van Amsterdam, puur plezier en satire zoals in zijn blijspelen. Hij heeft plezier in de mogelijkheden van de taal, zoals blijkt uit zijn E-legende, een verhaal waarin hij alleen de klinker –e gebruikt, geen enkele andere (zie mijn blog op 13 september 2014 over Jeceb ven Lennep).

En biografisch? Wat bindt hen? Wel, in elk geval zijn het beiden vrouwenliefhebbers, Don Juans met een veelvraatcomplex. ’s Winters een dikke, ’s zomers een dunne, om er van te leren een oudere, voor het genoegen van het ongerepte jonge, elke vrouw is geschikt, zo zingt Don Juans dienaar in Mozarts opera. Beiden hebben ook een bijzondere relatie met hun moeder: in wezen zijn beiden in de steek gelaten door haar, Van Lennep door haar vroegtijdig overlijden, Mulisch doordat zij van haar man afging en vertrok naar Amerika. Beiden zijn tot op hun bot geïnvolveerd in de politiek van hun tijd. Van Lennep werd zelfs kamerlid. Mulisch was actief in protesten tegen de vastgeroeste maatschappij.

Daarom dus doe ik diensten voor zowel Mulisch als Van Lennep. Ik ben ervan overtuigd dat Van Lennep in de herenclub had gezeten als hij een tijdgenoot van Mulisch was geweest, en dat Mulisch mét Van Lennep in de Tweede Kamer was gegaan.

Advertenties

About maritamathijsen

Als emeritus hoogleraar ben ik verbonden aan de Universiteit van Amsterdam. Zie voor mijn publicaties op de website van de universiteit. In 2016 hoop ik de biografie van Jacob van Lennep te voltooien, zodat hij het jaar daarna kan verschijnen.

Trackbacks / Pingbacks

  1. Merkwaardig (week 28) | www.weyerman.nl - 12 juli, 2015

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: