Miskramen en doodgeboren kindjes

TopasJohannesMauritshuisOp 30 september 18o0 trouwde professor David Jacob van Lennep met Keetje van Orsoy. De bruidegom was 26 jaar, het bruidje 22. Negen maanden later was ze zwanger, en negen maanden daarna werd Jacob van Lennep geboren. Pas vijf jaar later, in 1807 volgde een dochtertje, Antje, en daar bleef het bij. Familiebrieven en begrafenisboeken vertellen bij elkaar een tragisch verhaal van het verloop van zwangerschappen in de vroege negentiende eeuw.

Direct na het huwelijk begonnen voor de jonge professor de colleges. Jacob van Lennep schrijft dat het in die tijd nog geen gewoonte was ‘dat de jonggetrouwden na de plechtigheid en een haastig maal zich op geheimzinnige wijze en alsof zij een grote misdaad gepleegd hadden of plegen gingen, uit het ouderlijk huis wegpakten om ergens in een vreemde herberg, beloerd door onbeschaamde kellners en nieuwsgierige werkmeiden, hun echtelijke loopbaan te beginnen.’ Dus de huwelijksnacht werd doorgebracht in het ouderlijk huis, en het is natuurlijk maar de vraag of daar geen nieuwsgierige meiden hun oortjes spitsten en of de volgende dag de moeders zichzelf konden bedwingen om het beddegoed níet te inspecteren. Hoe dan ook: de zwangerschap begon pas het volgend jaar, toen David Jacob en Keetje wél een reisje konden ondernemen, in eigen land vanwege de politieke situatie. Toen ze in september terugkwamen vermoedde de familie meteen dat er iets te gebeuren stond, zeker toen de bekende Amsterdamse dokter Willet het huis bezocht had. Daarop besloot het echtpaar ‘het grote geheim’ openbaar te maken, hoewel de drie maanden die toen ook al fungeerden als geheimhoudingssleutel nog niet om waren. Op 24 maart 1802 werd de jongen geboren, en zwangerschap en bevalling waren probleemloos verlopen. Ceetje zoogde Kootje, zoals Jacob genoemd wordt, zelf. Al heel snel raakte Keetje weer zwanger. Dat verliep niet zo goed, zoals blijkt uit een brief die David kreeg van zijn moeder en waarin zij schrijft dat alles zich misschien nog wel zou schikken, maar Keetje moest zich maar buitengewoon stil houden, zich hoeden voor alles wat het bloed kon opzwepen en ze moest vooral niet Kootje optillen of dragen. Rond de eerste verjaardag van Kootje werd er een doodgeboren kindje van David Jacob begraven in de Westerkerk. Mogelijk ging het zelfs om een tweeling: dat wordt niet duidelijk uit de begraafboeken waarin zowel op 21 als 23 maart een dood kindje vermeld staat. Het echtpaar moet elkaar in bed getroost hebben, want enkele weken later was het weer zover. Maar in oktober werd Keetje niet lekker terwijl ze met haar man in de schouwburg zat. Het advies van de dokter was bedrust. De kleine Kootje amuseerde haar aan de rand van het bed, schreef ze aan haar zuster. Drie maanden later, op 11 januari 1804, staat er in de begrafenisboeken van de Westerkerk weer een doodgeboren kind van David van Lennep aangegeven. Daarna was er een tijd rust, althans uit brieven blijkt dan alleen dat Keetje in toenemende mate last had van benauwdheden. Maart 1805 bleven de maandelijkse stonden weer uit. Vanaf augustus ging Keetje weer plat. Ze dacht toen dat het nog wel in orde zou komen, want ze bespeurde nog tekens van leven. Maar op 1 oktober schreef ze aan haar zus vanuit het buitenhuis van haar schoonouders: ‘gisteren zijnde maandagmorgen was Van Lennep al vroeg opgestaan en toen had ik nog niets gemerkt. Ik had wel onrustig geslapen, maar ziet, toen ik op wilde staan ontdekte ik iets, dat mij zeer onaangenaam was.’ Ze riep de dienstmeid, die meteen de schoonmoeder erbij haalde, vervolgens werd haar man gezocht die aan het jagen was en er kwam uit Haarlem een dokter. Dat ‘onaangename’ zal wel een bloeding geweest zijn. Opnieuw schreef de dokter bedrust voor. Keetje en Kootje bleven vooreerst op het Manpad terwijl haar man al voor de colleges naar Amsterdam moest. Toen ze zich wat beter voelde werd ze naar Amsterdam gebracht. Kootje week daar niet van haar bed, kreeg schrijfles van haar en leerde lezen, ofschoon hij pas drie jaar was. Toch voelde ze zich niet slecht, en als het haar niet al drie keer was overkomen zou ze niet ongerust zijn, schreef ze. Drie keer dus, wat betekent dat er nog een miskraam moet zijn geweest buiten de doodgeboren kindjes van 21/ 23 maart 1803 en 11 januari 1804. Een miskraam, want dat wichtje is niet naar een begraafplaats gebracht.

De zwangerschap van 1805 leek eerst nog tot een goed einde te komen. De dag voor kerstmis ging het echter mis. Opnieuw bracht de vader een kistje met een dood kindje naar de Westerkerk. Kerstmis 1805 zullen in huize Van Lennep de kaarsjes niet gebrand hebben.

Advertenties

About maritamathijsen

Als emeritus hoogleraar ben ik verbonden aan de Universiteit van Amsterdam. Zie voor mijn publicaties op de website van de universiteit. In 2016 hoop ik de biografie van Jacob van Lennep te voltooien, zodat hij het jaar daarna kan verschijnen.

9 responses to “Miskramen en doodgeboren kindjes”

  1. Jerome Blanes says :

    ‎Hallo Marita,Was een paar weken geleden nog bij het Graf van Jacob van Lennep in Oosterbeek.Gr,Jerome Blanes From: Marita MathijsenSent: Sunday, 29 November 2015 17:13To: amsterdamoffice@yahoo.comReply To: Marita MathijsenSubject: [New post] Miskramen en doodgeboren kindjes

    a:hover { color: red; } a { text-decoration: none; color: #0088cc; } a.primaryactionlink:link, a.primaryactionlink:visited { background-color: #2585B2; color: #fff; } a.primaryactionlink:hover, a.primaryactionlink:active { background-color: #11729E !important; color: #fff !important; }

    /* @media only screen and (max-device-width: 480px) { .post { min-width: 700px !important; } } */ WordPress.com

    maritamathijsen posted: “Op 30 september 1830 trouwde professor David Jacob van Lennep met Keetje van Orsoy. De bruidegom was 26 jaar, het bruidje 22. Negen maanden later was ze zwanger, en negen maanden daarna werd Jacob van Lennep geboren. Pas vijf jaar later, in 1807 volgde ee”

  2. Peter van Zonneveld says :

    Mooi stuk! Bij Bilderdijk was het niet veel beter. Typefoutje in trouwdatum.

  3. Bart de Waard says :

    Hallo Marita, Moet de datum niet 30 september 1803 zijn in plaats van 1830? De verdere tekst klopt anders niet. Met vriendelijke groet,

    Bart de Waard

  4. Bastiaan van Asperen says :

    Aangrijpend

  5. Alfred P. van Lennep says :

    Kennelijk een klein abuis voor wat betreft de trouw dag van Dr David Jacob v. L.30 sept. 1830 als Jacob zelf al 24 maart 1802 in de echt geboren was….
    a slip of the pen ..

  6. Alfred van Lennep says :

    P.S. Eenig kommentaar over dat 10 jaar Fietsen met v. Lennep ? Het heeft geen litteraire pretenties en veel spelling en andere fouten, maar was toch mijns inziens een aardig relaas van een heerlijke manier om Nederland te zien *en goed te eten ) Alfred van Lennep

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: