Lenneploze dagen in Praag

Leede

Omdat ik veertien dagen in Praag ben en daar college geef aan de masterstudenten Nederlands, ligt het Van Lennep-onderzoek even stil. Wel heb ik de Praagse studenten Het Huis ter Leede laten lezen, dat verrukkelijk verhaal van een kruisridder die zijn zuster gaat redden van een kasteel dat in de ban is van satan. Hij is gewaarschuwd door een oude man: ga er niet heen. Als je toch gaat: neem niets aan van eten of drinken. De ridder gaat, neemt geen slok wijn of kruimel brood aan van de brallende feestgangers die daar aan het zuipen en dobbelen zijn, krijgt zijn zuster mee, stijgt met haar op zijn paard, maar de razernij is in het paard gevaren, want dat heeft haver gegeten op de binnenplaats van het kasteel. Het dier is dol en raast met ridder en zuster een meer in, waar ze alle drie verzuipen. Het Huis ter Leede hoort bij de allereerste werken die Jacob van Lennep openbaar heeft gemaakt en is de eerste van De Nederlandsche Legenden (1828).Meteen heb ik in het prachtige Clementinum (een voormalig Jezuïetenimperium dat wel een kilometer lang en breed lijkt), waar nu de universiteitsbibliotheek in huist, maar eens gekeken of ze werken of manuscripten van Jacob hebben. Je weet maar nooit hoe manuscripten over Europa gedwaald hebben. In Berlijn vond ik brieven van Kneppelhout, in Basel brieven van Bilderdijk, in Londen een manuscript van Van Lennep, dus waarom niets in Praag? Niet dus, alleen een Latijnse tekst van David Jacob waarvan me volstrekt onduidelijk is hoe die daar gekomen is. Jacob is nooit in Praag geweest. Hij reisde wel geregeld maar hield het bij Frankrijk, Duitsland en Engeland. In Duitsland bezocht hij de baden, in Parijs had hij goede kennissen wonen en hij raakte bevriend met zijn Franse uitgever. Hij kwam ook veel in Engeland om Gerrit van de Linde (“De Schoolmeester”) te bezoeken, of hij ging het eiland Wight om te ontspannen in het milde klimaat daar. Hij heeft er vast versjes in de gastenboeken van zijn hotels geschreven, maar daar ben ik nog niet naar op zoek gegaan.

Geen Van Lennep in Praag dus, maar wel veel negentiende eeuw. Joep Leerssen heeft zo mooi de golf van nationalisme die waarde door heel Europa in kaart gebracht, en Praag is een magnifiek voorbeeld van de opbloei van de nationale gedachte. Het volkslied ‘Waar is mijn thuis’ komt uit een toneelstuk van Josef Tyl uit 1834 (op You Tube vind je een prachtige opname uit 1914 https://www.youtube.com/watch?v=mo-NeHGEcLI ). Nationale bibliotheek, nationale opera, nationaal theater en nationaal museum huizen allemaal in hetzelfde soort neoclassicistische pompeuze negentiende-eeuwse gebouwen die daar in heel Europa voor werden opgericht (Berlijn, Londen, Wenen). Maar Tsjechië (toen nog Tsjeschië-Slowakije) werd pas in 1918 onafhankelijk: daarvoor viel het onder het Habsburgs-Oostenrijks bewind.

Behalve archieven bezoek ik in vreemde steden ook graag kerkhoven. Ik ging naar Vysehrad, hoog boven de stad gelegen op een rotspunt, schuin tegenover de Burcht. Ik zag er een ruïne van een middeleeuws fort dat niet misstaan had op een schilderij van Barend Koekkoek. De Petrus en Pauluskerk, hoger nog gelegen dan de Vituskathedraal op de Burcht, is weliswaar opgericht in de elfde eeuw, maar door een Tsjechische Pierre Cuypers geheel neogotisch gerestaureerd. Op het kerkhof zag ik een eenvoudige grafsteen voor Jan Neruda liggen, en dat is de bekendste negentiende-eeuwse Tsjechische literator. Nederlandse vertalingen heeft de man niet gekregen, maar als ik hem goed interpreteer is hij een kruising tussen J.J. Cremer, Piet Paaltjens en, jawel, Jacob van Lennep. Hij schreef ironische gedichten, verhalen uit het dagelijks leven en hij nam het op voor de Tsjechische taal. Daar boven op die Vysehrad kon ik niet zo gauw een bloem vinden om op zijn graf te leggen, maar in gedachten kreeg hij die van mij.

Advertenties

About maritamathijsen

Als emeritus hoogleraar ben ik verbonden aan de Universiteit van Amsterdam. Zie voor mijn publicaties op de website van de universiteit. In 2016 hoop ik de biografie van Jacob van Lennep te voltooien, zodat hij het jaar daarna kan verschijnen.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: