Vandaag heb ik Keetje doodgeschreven

KeetjevanOrsoij3

Al een paar dagen was ik het aan het uitstellen, maar ik kon er op een gegeven moment niet meer onderuit: Jacobs moeder Keetje moest sterven. Ik was in de biografie al aangeland bij het nieuwe Koninkrijk van 1815, ik had Jacob al op de derde klas van de Latijnse school, had zijn vroege verzen beschreven, had al een gouvernante voor zijn zusje in huis gehaald, maar ik kon niet langer om 22 oktober 1816 heen. Ik had niet gedacht dat dit me zo zou aangrijpen, maar werkelijk, het voelde alsof ikzelf haar levensdraad moest doorknippen. De documenten over haar overlijden zijn dan ook niet met droge ogen te lezen. Keetje was op die bewuste dinsdag op het buitenhuis in Heemstede, haar man gaf college in Amsterdam, Jacob zat in de schoolbanken van het gymnasium, toen ze weer een toeval kreeg. Die had ze geregeld en ze raakte dan buiten bewustzijn. Om 12 uur schreef haar zuster een spoedbrief naar David: Keetje lag al twee uur stil terwijl haar hart heftig klopte. Of David direct met haar vaste Amsterdamse arts naar Heemstede wilde komen. David haalde meteen dokter Willet op en reed met de koets naar het Manpad. Toen hij aankwam was zijn vrouw al dood. Ze had geen afscheid kunnen nemen van haar man, van wie ze zielsveel hield. Wat er daarna gebeurde weet ik niet. Wanneer hoorde Jacob dat zijn moeder overleden was? Hij logeerde bij zijn oma – kreeg die het via een brief te horen of kwam dr. Willet het haar zeggen? Vertelde zijn oma het hem of kreeg hij een brief van zijn vader? Ik weet het niet. De vader stelde twee dagen later de overlijdensadvertentie op en stuurde die naar een vriend in Amsterdam met een brief die zo intens droevig is dat ik hem nauwelijks durf te citeren:

Ik ben bedroefd, maar bedaard; want er is niets bitters in mijn droefheid. Zij is gelukkig geweest door mij en ik door haar. Thans is zij veel gelukkiger hier boven, en ik hoop eenmaal daar wederom met haar gelukkig te zijn. Zoo ras ik hare begravenis hier bezorgd heb, kom ik weder te Amsterdam en begraaf mij in bezigheden. Kort zal mijn middagmaal, treurig mijn avondeten, eenzaam en doodsch mijn nachtleger zijn.

 De metafoor is verpletterend: ik begraaf me in bezigheden. en de opsomming van zijn eenzaamheid hartverscheurend. Enige dagen later schrijft hij aan zijn zoon een brief, die begint met de woorden: ‘Lieve Ko! dezen morgen heb ik uwe Moeder ter aarde besteld.’ Jacob was dus niet bij de begrafenis. Het moet voor de jongen heel triest zijn geweest dat hij op zo’n dag gewoon naar school moest. David grijpt de brief aan om zijn zoon op het hart te drukken altijd aan zijn moeder te denken als bij hem ‘het vuur der driften’ zou ontbranden. God heeft je, schrijft zijn vader, naar ziel en lichaam bevoordeeld. Hou het beeld van je lieve moeder dus bestendig voor ogen als je in aanraking komt met wat laag, onedel of verkeerd is.

Vijf maanden later schrijft David tijdens een slapeloze nacht nog een immens droevig gedicht. Ik citeer een strofe:

Lieve! kunt ge my niet hooren

Als ik klaag en schrey en zucht?

Is myn weenen zonder vrucht?

gaat myn kreet voor u verloren?

Scheidt der dooden wet te straf

wederhelft van weerhelft af?

 

Advertenties

About maritamathijsen

Als emeritus hoogleraar ben ik verbonden aan de Universiteit van Amsterdam. Zie voor mijn publicaties op de website van de universiteit. In 2016 hoop ik de biografie van Jacob van Lennep te voltooien, zodat hij het jaar daarna kan verschijnen.

3 responses to “Vandaag heb ik Keetje doodgeschreven”

  1. Peter van Zonneveld says :

    Prachtig, Marita! Ontroerend en aangrijpend.

  2. Bart de Waard says :

    Ontroerend, en een stuk beter leesbaar dan in de biografie van 1909. 😉

  3. Marian Roos says :

    Aangrijpend, en onbegrijpelijk dat de 14 1/2 jarige Jacob niet bij de begrafenis ‘kon’ zijn …

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: