Het standbeeld staat er!

IMG_4307Dit toespraakje hield ik vanmiddag enige minuten vóór de onthulling van het standbeeld:  Wist u dat u gemiddeld 120 liter water per dag gebruikt – 12 grote emmers, 120 flessen van 1 liter?  U, meneer de wethouder, die straks dit beeld gaat onthullen, ziet er nogal fris uit: u gebruikt misschien wat meer – u, mevrouw de kunstenares ziet er ook fris uit, maar misschien bent u nogal milieubewust – en gebruikt u wel wat minder. Maar wij met zijn allen profiteren van de zegening van voortreffelijk duinwater.

Hoe krijgen we dat water? De wethouder heeft al geschetst hoe moeilijk het vroeger was – en dat wij het nu zo makkelijk hebben, dank zij Jacob van Lennep, en goedkoop (wethouder Udo Kock gaat niet alleen over water, ook over financiën, vandaar).

Hoe het gegaan is, weten we: mevrouw Van Lennep wilde zo graag het duinwater van Heemstede in Amsterdam drinken, en daarop ging Van Lennep nadenken. Hij legde contact met de ingenieur Vaillant die al jaren bezig was met waterleidingsprojecten, hij leerde een ingenieur van de Londense waterleiding kennen en de plannen werden gesmeed. Die werden in de gemeente afgeserveerd. Een romanschrijver moest zich maar bij zijn fantasie op schrift houden, maar geen dolle dingen in zijn kop halen. Rijke Amsterdammers die een buitenhuis in de duinen hadden gaven een brochure tegen hem uit: Bedenkingen van eenige bewoners der duinen, over de physieke of finantiële mogelijkheid van eene waterleiding uit dezelve tot en in Amsterdam. Het kapitaal dat Van Lennep nodig had om het plan te financieren, kreeg hij niet van de grachtengordelkennissen. Van Lennep kende het woord ‘opgeven’ niet, dus ging hij naar Engeland en haalde daar kapitaal. Zijn familie hielp wel: papa David Jacob schonk Mariënduin, zijn zus Antje stond doorgraven op Leijduin toe, zijn neef Johan Frederik gaf terrein Groot Bentveld prijs. Op 11.11.1851 kwam het kroonprinsje naar de plek waar het duinwater uit de grond welde en stak de eerste schop in de grond. Van Lennep hield een toespraak waarin hij de onverschilligheid, kortzichtigheid, benepenheid, kleingeestigheid van zijn medeburgers hekelde.

Twee jaar later had Amsterdam de eerste waterleiding van Nederland. Het verhaal gaat dat Van Lennep om de grachtengordel te jennen speciaal het water eerst naar de Jordaan bracht: maar om bij de grachtengordel te komen móest hij wel eerst door de Jordaan…

In 1896 werd de Duinwater Maatschappij overgenomen door de gemeente – en toen waren er mensen die opperden dat er een plaquette of borstbeeld voor Van Lennep moest komen. Dat gebeurde toen niet. Hoe komt het dat er nu, 165 jaar later, wel een standbeeld voor hem is?

In 2003 werd 150-jarig bestaan van waterleiding gevierd. Ik mocht toen een lezing geven – en toen heb ik gezegd dat Jacob van Lennep een standbeeld zou verdienen als schrijver, maar vooral als de man van het Amsterdamse water. Job Cohen, toenmalig burgemeester en Caroline van de Wiel, toenmalig directeur van het Waterleidingbedrijf, smoesden na de lezing met elkaar: dat standbeeld zou er komen. Een commissie, waarin ik ook zitting kreeg, schreef een wedstrijd uit, Lia van Vugt kreeg de opdracht. Maar er kwamen buurtbezwaren, inspraaksessies, nieuwe ontwerpen, afkeuringen, milieuverordeningen – het plan leek in het slop te raken. En toch is men op het stadhuis met de vasthoudendheid die ook Van Lennep kenmerkte doorgegaan.

Het is met grote trots dat ik vandaag bij deze onthulling ben: trots dat Van Lennep gekregen heeft wat hij verdient, trots dat ik daaraan heb kunnen bijdragen, en vooral: trots op het Amsterdamse water. Uit allerlei onderzoekingen blijkt het zo ongeveer het beste stadswater ter wereld te zijn. En dat komt zomaar uit de kraan – dank zij Jacob van Lennep.

IMG_4288

Marita Mathijsen spreekt

IMG_4292

Louis van Lennep spreekt

IMG_4315

Mijn hondje Mimi was er ook

Advertenties

About maritamathijsen

Als emeritus hoogleraar ben ik verbonden aan de Universiteit van Amsterdam. Zie voor mijn publicaties op de website van de universiteit. In 2016 hoop ik de biografie van Jacob van Lennep te voltooien, zodat hij het jaar daarna kan verschijnen.

7 responses to “Het standbeeld staat er!”

  1. Jan de Kater says :

    Gefeliciteerd. Ga zo snel mogelijk kijken. Dank voor je enthousiaste aanpak van je belangrijke werk. Groet, Jan de Kater

  2. Bastiaan van Asperen says :

    Geachte mevrouw Mathijsen. Uw heldere uitleg en beschrijving over Jacob van Lennep vind ik geweldig. Volg het met veel belangstelling. Had graag bij de onthulling aanwezig geweest, maar was met vakantie in Paramaribo.

  3. Marius Engelsman says :

    Het mooiste monument voor Van Lennep is de biografie die Marita Mathijsen aan het schrijven is.

  4. Arne Edelman says :

    Het had ook een mooi standbeeld kunnen zijn. Bijzonder jammer deze would be moderne tijdlaag

  5. Peter van der Linde (Boek & Glas) says :

    Beste Marita,

    Een vriend vertelde me dat de drie bordjes op het voetstuk verdwenen zijn.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: