Na 177 jaar ontdekt: de schrijver van de anonieme brief die in 1839 Van Lennep een benoeming als hoogleraar kostte!

In 1839 was er een nieuwe hoogleraar in de Vaderlandse Geschiedenis en Nederlandse Letterkunde aan het Amsterdamse Athenaeum nodig. Op de nominatie stonden drie mannen: Jacob van Lennep, Hugo Beyerman, hoogleraar aan het Deventer Athenaeum en de predikant Gilles Schotel. Geen van drieën zou tegenwoordig tot hoogleraar benoemd zijn. Beyerman was weliswaar al hoogleraar Geschiedenis en Nederlands in Deventer, maar hij had nog nauwelijks iets gepubliceerd. Schotel zou later een belangrijk historicus worden maar in 1839 moest hij nog naar buiten komen. Van Lennep had vooral verdiensten als schrijver van historische gedichten en romans. De voordracht gebeurde door curatoren van het Athenaeum (de latere Universiteit van Amsterdam), maar de gemeenteraad en de burgemeester beslisten.

De voordracht had al in de krant gestaan en iedereen verwachtte dat Van Lennep benoemd zou worden. Toen kwam er een anonieme brief binnen bij alle raadsleden van Amsterdam, met daarin een aanval op Van Lennep. Jacobs naam wordt weliswaar niet genoemd maar het was iedereen duidelijk dat hij de kop van Jut was. Volgens de anonieme brievenschrijver moest de nieuwe professor een man zijn ‘van eenen ONBESPROKEN levenswandel, wiens gedragingen de onmiskenbare blijken opleveren van zijne onwankelbare gehechtheid aan de beginselen van zedelijkheid en pligtsbetrachting, Godsdienst en deugd.’ En zo gaat de anonymus nog een tijdje door: als de opvolger geen eerbied heeft voor zedelijkheid en de ‘meest eerwaardigste en heiligste banden der zamenleving’, dan moet de raad beven voor de noodlottige gevolgen van zijn verderfelijke invloed op de onervaren en nog zo makkelijk te verleiden jeugd. De anonymus eindigt ermee de Raad aan te bevelen een man te kiezen van ‘een geheel ONBESPROKEN gedrag en van eenen deugdzamen en voorbeeldigen levenswandel.’ Nu, onbesproken en deugdzaam was Van Lennep niet.

Tot op heden wist niemand wie de anonieme brief had geschreven. Uit de correspondentie tussen de Leidse hoogleraar C.J. van Assen en de politicus Guillaume Groen van Prinsterer blijkt zonneklaar dat de Amsterdamse hoogleraar in de rechten CORNELIS DEN TEX de laffe schuldige moet zijn. Van Assen schrijft aan Groen: ‘Zeer vertrouwelijk deel ik u den brief mede van Den Tex, om het laatste gedeelte dat de voordracht betreft van Curatoren.’

Den Tex was een collega van Jacobs vader, hij had Jacob als student gehad, ze moeten elkaar geregeld gezien hebben in dezelfde koffiehuizen en sociëteiten. Ja, dan ga je over tot anonieme brieven.

De raad draaide na de anonieme brief om als een espenblad aan de boom. Vrijwel alle stemmen gingen naar Beyerman, die de benoeming maar al te graag aannam en maar al te snel een miskleun bleek.

Van Lennep was bitter teleurgesteld. Hij had als professor de boel eens willen oprakelen:

Ziet gij, daarom verlangde ik alleen een professoraat, om juist het tegenovergestelde te kunnen doen als mijn voorganger, en in stede van Vaderlandsche deugden en perfecties eeuwig op te hemelen, en den jongen lieden wijs te maken, dat niets goed en fraai was dan bij ons, hen te kunnen waarschuwen tegen de lafheid onzer natie: – tegen dat flik flooien van Groote heeren, tegen dat gemis aan alle zelfstandigheid, hetwelk god beter ’t ons pygmeeën zoozeer doet verschillen van onze voorvaderen – en daarom zal ik ook wel niet gekozen worden; – maar ik zal het verd[omme] toch uitkraaien.

En zo geschiedde: Van Lenneps produceerde het een na het andere boek over de vaderlandse geschiedenis, voor volwassenen, voor kinderen; leerzame boeken, sarrende boeken. Van Beyerman werd niets meer vernomen. En Den Tex? Ik hoop dat hij zich in zijn graf omdraait nu hij merkt dat zijn geheim onthuld is.

SB_1515-Het_gezin_van_Prof__Cornelis_Anne_den_Tex

Professor Den Tex met zijn gezin. Vast van ONBESPROKEN levenswandel.

Nootje: de brieven van/aan Groen zijn al in 1964 gepubliceerd. Niemand heeft deze passage eerder geïnterpreteerd.

Advertenties

About maritamathijsen

Als emeritus hoogleraar ben ik verbonden aan de Universiteit van Amsterdam. Zie voor mijn publicaties op de website van de universiteit. In 2016 hoop ik de biografie van Jacob van Lennep te voltooien, zodat hij het jaar daarna kan verschijnen.

6 responses to “Na 177 jaar ontdekt: de schrijver van de anonieme brief die in 1839 Van Lennep een benoeming als hoogleraar kostte!”

  1. Dick Welsink says :

    Mooie vondst! Van Lennep zal in zijn Leidse tijd wel college hebben gelopen bij Van Assen.

  2. Peter van Zonneveld says :

    Ja, wat een vondst! Proficiat. Ik moet ook denken aan vader David Jacob van Lennep, die zou hebben voorkomen dat Bilderdijk hoogleraar werd. Gelukkig krijgt Bilderdijk nu op 7 september een beeldje in het Leidse Academiegebouw.

  3. Jan Stroop says :

    Ven Lennep heeft nog eens zoiets mogen beleven en wel in 1859. Toen verscheen een anoniem pamflet tegen hem gericht met de bedoeling zijn ambitie om in de Gemeenteraad te komen te dwarsbomen. Ik zag ’t vermeld in de biografie van M. van Lennep. Er werd gesuggereerd dat ’t afkomstig was van J.P.Heije.

  4. Jos Paardekooper says :

    Beste Marita,

    Alweer een fraai stukje ter ‘completering’ van de Van Lennep-puzzel! Die Deventer prof. Beyerman is een nieuwe naam voor mij, en naar ik vermoed voor de meeste Deventenaren. Uiteraard heeft de Athenaeumbibliotheek wel e.e.a. van hem (o.a. een briefwisseling met Joh. van Vloten, maar dat is allemaal van ruim na 1839. Ik las in zijn ‘Levenberigt’ voor de Maatschappij (geschreven door Joh. Dyserink) dat hij maar weinig studenten trok, mede door de ongelukkige uren waarop zijn colleges plaatsvinden. bovendien gaf ene prof. ‘Van Lennep’ vier volle uren direct na hem zijn colleges; welke vLennep kan dat geweest zijn? In datzelfde levenbericht wordt ‘mr. C.A. den Tex’ opgevoerd, die een vakgenoot en goede vriend van Beyerman genoemd wordt. Het gaat ongetwijfeld te ver, maar mocht je meer over B. willen weten, dan kan ik bij die en gene hier nog wel een balletje opgooien. M.F. van Lennep vermeldt de affaire kort in zijn vLennepbiografie (deel I, pp. 254 e.v.), maar dat hoef ik je uiteraard niet te melden. En blijkbaar wist Taco de Beer in 1939 ook nog niet dat Den Tex voor dat ‘anonieme adres’ had gezorgd.

    Je gebruikt in onderstaande stukje de uitdrukking ‘de kop van Jut’. Dat zal van Lennep in deze affaire dus wel geweest zijn, al was men rond 1939 natuurlijk nog geen ‘kop van jut’; die kwestie speelde immers pas een kleine veertig jaar later, in 1876 om precies te zijn, toen Hendrik Jut tot levenslang werd veroordeeld wegens het vermoorden van twee Haagse dames, waarvan een zijn hospita. Na zijn dood in gevangenschap, al in 1878, werd zijn hoofd op sterk water gezet, waarna een slimme kermisexploitant zijn attractie ‘de kop van jut’ ging noemen. Volgens een aantal vorige drukken van ‘de dikke’ Van Dale verwijst die uitdrukking overigens naar ‘een inwoner van Jutland’. (Kennelijk meenden de samenstellers van die Van-Daledrukken dat de inwoners van Jutland ofwel notoir koppig waren, of anders notoire moordenaars.) Maar dat zal wel weer zo’n Kruyskamp-grapje in Van Dale geweest zijn.

    Hartelijke groet, tot in oktober (22 of 29),

    Jos P.

    • maritamathijsen says :

      Professor Van Lennep is David Jacob van Lennep, Jacobs vader die een goede reputatie als hoogleraar klassieke talen had, ook omdat hij zo mooi kon voordragen uit de klassieken. Zijn colleges moesten door alle eerstejaars gevolgd worde. Over de Kop van Jut in een tekst over 1839: kan dat dan het tegenovergestelde van een anachronisme genoemd worden?

  5. Anna Kruger says :

    Mooie vondst! gefeliciteerd!

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: