Schrijvers slachtoffer van meester-oplichter

alghandelsblad10nov1846sternbergwaarschuwinglennepthijmIn het Algemeen Handelsblad van 10 november 1846 stond een ingezonden stuk van Jacob van Lennep en Joseph Alberdingk Thijm met een waarschuwing voor een oplichter van wie ook deze twee schrijvers het goedgelovig slachtoffer waren geworden. Het bericht werd overgenomen door alle voorname kranten, zoals de Nieuwe Rotterdamsche Courant, en het Dagblad van ’s Gravenhave. Wat was het geval? Een jonge blonde Duitser, tamelijk goed gekleed, van gewone lengte, liep sinds enige tijd rond in Holland en gaf zich uit voor de romanschrijver Baron von Sternberg. Hij liet zich bij Hollandse letterkundigen introduceren en troggelde hun dan geld af. Van Lennep en Thijn schreven dat hij ‘doorslepen in zijn vak’ is, ‘begaafd met een voorbeeldeloze onbeschaamdheid, en een takt, die fijne kieschheid weet te huichelen’. Een meester-oplichter kortom, die tegenwoordig in het programma Opgelicht aan de kaak zou worden gesteld.

Uit het ingezonden stuk kan ik niet opmaken of Van Lennep en Thijm ook geld zijn kwijtgeraakt. Ik vermoed van wel. Als de baron een goed verhaal had, bijvoorbeeld over reisgeld dat hem ontstolen was, of over een uitgever die hem zijn voorschot niet betaalde, dan is het bijna voorspelbaar dat Van Lennep daarin trapte. Hij was altijd bereid kunstenaars die in slechte omstandigheden verkeerden te helpen. Zo heeft hij Gerrit van de Linde, Willem Hofdijk, de Markies de Thouars en ook Eduard Douwes Dekker geholpen. Ja, ook Multatuli, al vergeten degenen die zich vooral Van Lenneps inmengingen in de Max Havelaar herinneren, wel eens dat hij hem wel uit eigen zak meteen een flinke ondersteuning gaf.

Ik heb geprobeerd meer te weten te komen over de baron, zowel de echte als de namaak, maar ik vind niets over hen. Er was een schrijver van boeken voor leesgezelschappen, Sternberg, die in deze tijd vertaald werd in het Nederlands (met bijvoorbeeld de roman De grootheid naar de wereld en De zendeling) , maar ik vind geen bijzonderheden over hem. In Wikipedia komen geen Sternbergs voor die midden negentiende eeuw leefden. In het stuk van Van Lennep en Thijm staat dat de nepbaron zich helemaal ingeleefd had in zijn personage en zich beriep op diens kennissen, maar meer bijzonderheden vernemen we niet, behalve dat hij makkelijk over alles weet mee te praten. De trucs die hij hanteert lijken op die van oplichters zoals we die via de media hebben leren kennen: snelle praatjes, goed gekleed, tactvol, een beroep doen op gezamenlijke bekenden en dergelijke.

Van Lenneps vriend Aart Veder, de Rotterdamse advocaat, troost hem in een brief: ‘mieux vaut être dupe que fripon’ (beter de dupe te zijn dan zelf een schurk). ‘Van Lennep wordt opgeligt, ergo leeft hij’, schrijft hij, want hij had al lang geen brief meer gehad en heeft het bericht klaarblijkelijk ook uit de krant.

Is de man opgepakt? Is hij verder gegaan met zijn praktijken? Hoeveel geld waren Thijm en Van Lennep aan hem kwijt? Ik lig er niet wakker van dat ik dit niet kan oplossen, maar ik hou me natuurlijk wel aanbevolen voor tips.

Advertenties

About maritamathijsen

Als emeritus hoogleraar ben ik verbonden aan de Universiteit van Amsterdam. Zie voor mijn publicaties op de website van de universiteit. In 2016 hoop ik de biografie van Jacob van Lennep te voltooien, zodat hij het jaar daarna kan verschijnen.

5 responses to “Schrijvers slachtoffer van meester-oplichter”

  1. J.Biesemaat says :

    Ik vond op de.m.wikisource.org Alexander von Ungern-Sternberg, Freiher von. Geboren 22 april 1806, overleden 24 augustus 1868. In 1842 verscheen van hem in Leipzig het boek “der Missionar” dat lijkt in ieder geval op “de Zendeling”. Voor de man’s biografie: het artikel „Ungern-Sternberg, Alexander Freiherr von“ von Heinrich Pröhle in: Allgemeine Deutsche Biographie, herausgegeben von der Historischen Kommission bei der Bayerischen Akademie der Wissenschaften, Band 39 (1895), S. 299–302, Digitale Volltext-Ausgabe in Wikisource, URL: https://de.wikisource.de

    Misschien heeft u er wat aan.

  2. Albertine C. Ellis-Adam says :

    Na omzwervingen die ik niet meer kan reconstrueren kwam ik deze tegen.

    https://de.wikipedia.org/wiki/Alexander_von_Ungern-Sternberg

    Een dun draadje, ik hoop dat het helpt. Succes ermee.

  3. Jan Bethlehem says :

    Jacobus Johannes. of Prins Leo van Armenië.
    In 1846 is in Nederland en Duitsland nog een oplichter werkzaam. Geboren in Indië wordt hij beschreven als Hindoe. Geen blonde Duitser dus, en de prins zal wel dezelfde zijn als de Baron von Sternberg, maar wie weet.
    http://www.imexbo.nl/jacob-joseph-s-zoon.html

Trackbacks / Pingbacks

  1. Schrijvers slachtoffer van meester-oplichter | ensafh - 18 september, 2016

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: