“Was er iemand ooit zoo ongelukkig?”

Een van Van Lenneps beste vrienden was de domineedichter Willem Veder. Dramatisch was wat er in 1842 gebeurde met hem, toen hij zich net als predikant in Dordrecht gevestigd had. Ik kan die familieberichten niet met droge ogen lezen. Binnen een maand stierven zijn twee zoontjes van één en drie jaar, waarschijnlijk aan de mazelen.

ddd_010521103_mpeg21_p005_image

ddd_010978986_mpeg21_p004_image

Negen dagen na de dood van de kleine Aart stierf Veders jonge vrouw aan t.b.c. of tering, de ziekte waar zoveel jonge mensen in de negentiende eeuw aan ten onder gingen. Ze trof mensen uit alle klassen, en pas in 1882 ontdekte Robert Koch de bacterie die de ziekte veroorzaakte. In veel romans, gedichten en opera’s overlijden mooie jonge meisjes eraan, in een ziekbed dat hun langzaam verzwakt en uitmergelt. In Van Lenneps laatste roman, Klaasje Zevenster, sterft de hoofdpersoon ook aan tering. De rouwadvertentie van Willem Veder in de Opregte Haarlemsche Courant is hartverscheurend:

ddd_010521118_mpeg21_p002_image

Maar nog was de beker van smart niet leeggedronken. Twee dochtertjes verloor hij daarna nog:

ddd_010979036_mpeg21_p004_image

ddd_010979056_mpeg21_p003_image

Begin januari 1843 bleef hij alleen achter met nog één kind, dat hij bij zijn moeder onderbracht. Opnieuw schreef Van Lennep hem:

Bij zulk een lijden als het uwe, bij zulke herhaalde slagen is er geen midden tussen ongeloof en aanbidding. Hier moet men of een blind noodlot aannemen, dat zonder onderscheid, zonder medelijden, zijn slagen vallen laat, of … een onbegrijpelijke liefde, die slaat, maar weder heelen zal, die foltert, maar om weder te verblijden.

Voor de dominee zocht Van Lennep troostwoorden in de godsdienst, maar besefte ook dat die geen oplossing boden.

Wel is Gods hand zwaar over u en over uw huis, arme Vriend! ’t Is hartverscheurend en ontzettend, zelfs voor hen, die u niet kennen, en die op het lezen dier herhaalde doodmaren, de handen vol weemoed en medelijden in elkander slaan en uitroepen: was er ooit iemand zoo ongelukkig?

Willem zou nog lang lijden, en deelde dat met zijn vriend in brieven:

Soms wordt het mij weer zoo donker. Dan worde ik, als de bare der zee door twijfelingen geslingerd – dan ben ik zoo diep ongelukkig.

Het volgende jaar herbeleefde hij dag na dag de dagen waarop hij zijn geliefden verloor.

Elke dag brengt mij thans smartelijke herinneringen! Het was den 29 Junij een jaar geleden dat mijn John stierf – den 26 dezes (overmorgen) verjaart de sterfdag van mijn Aart, dan volgt die der Moeder, dat gaat alzo voort tot 4 January toen de laatste en smartelijkste slag mij in de dood van mijne Dientje trof. Tusschen de data zelve liggen dagen van pijnlijke angst! Mijn God! Hoe heb ik dit alles kunnen dragen!’

verzucht hij in een brief aan Van Lennep, die ook niet veel anders kon dan hem meelevende brieven schrijven, hem bezoeken en inviteren bij hem thuis. Voor iemand als Willem Veder, die zo duidelijk een familieman was, geldt de Victoriaanse opvatting van familiegeluk, zoals Peter Gay die zo overtuigend beschreven heeft. In tegenstelling tot wat meestal aangenomen wordt, zo stelt Gay, waren de negentiende-eeuwse burgerhuwelijken geen economische overeenkomsten. Ze waren zeer kameraadschappelijk en liefdevol, de kinderen werden geliefkoosd en dus was er intens beleefd verdriet als de bekende negentiende-eeuwse ziekten toesloegen. De godsdienst gaf dan slechts een schijntroost, maar wel de enige die voorhanden was. De echte troost kwam voor Willem Veder vier jaar na de dood van zijn vrouw, toen hij hertrouwde, zijn enig overgebleven dochtertje weer in huis kon nemen en er nieuwe kinderen geboren werden.

willem-veder

Advertenties

About maritamathijsen

Als emeritus hoogleraar ben ik verbonden aan de Universiteit van Amsterdam. Zie voor mijn publicaties op de website van de universiteit. In 2017 voltooi ik de biografie van Jacob van Lennep, die op 16 januari 2018 verschijnt, in het jaar dat Van Lennep 150 jaar dood is.

5 responses to ““Was er iemand ooit zoo ongelukkig?””

  1. jacques klöters says :

    Ja dat is een in-triest verhaal. Ik moest meteen denken aan de Zuid-Afrikaanse dichter-dominee Totius die in dezelfde eeuw ook zoveel kinderen verloor en daar aangrijpende gedichten over schreef in het Afrikaans. Ze zijn vertaald door de hedendaagse dichter Koos Geerds.Het bekendste werd:

    Die wêreld is ons woning nie.
    Dit merk ek aan die son wat wyk,
    en ‘k merk dit aan die reier wat
    mistroostig na die son sit kyk.
    (Totius, Die wêreld is ons woning nie (fragm.),

  2. Alfred van Lennep says :

    Dank voor deze zoveelste editie van de Jacob van Lennep post maar ik ben nu van email adres veranderd en is nu: alfredvanlennep@gmail.com

Trackbacks / Pingbacks

  1. Merkwaardig (week 45) | www.weyerman.nl - 13 november, 2016

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: