Één nacht was hem gegund I

keizersgracht
Keizersgracht 560, waar Van Lennep sinds 1836 woonde. Er is geen bordestrap, die heeft hij zelf laten slopen om een grotere en lichtere voorkamer te hebben.

Het verhaal dat hieronder volgt heb ik al vele malen verteld en ook gepubliceerd, maar ik zet het toch op mijn blog omdat ik het nodig heb als inleiding bij een nieuw opzienbarend document dat ik gevonden heb. Morgen en overmorgen leest u het vervolg.

Op vrijdag 21 november 1834 zat professor David Jacob van Lennep op het Manpad in Heemstede uit te rusten na een jachtpartij toen er keihard aan de schel getrokken werd. Binnen kwam jonkheer Roëll, een van de zwagers van zoon Jacob, met het bericht dat deze sedert ettelijke uren uit Amsterdam vermist werd. Toen zijn vrouw namelijk omstreeks etenstijd naar hem vroeg, was de dienstbode stomverbaasd. Ze kon zich niet voorstellen dat Mevrouw van Lennep niet wist dat meneer zelf zijn koffers gepakt had voor een buitenlandse reis en in de voormiddag vertrokken was. Mevrouw van Lennep liet dadelijk haar broer halen, en deze vond de zaak heel verdacht, want hij was op de hoogte van een roddel die al een tijdje rondging.

In de zomer van 1833 had Van Lennep op zijn buitenhuis Woestduin een buurvrouw met een aantrekkelijke dochter gekregen. Deze Doortje Ringeling was een liefhebster van literatuur en bewonderde de verzen van Van Lennep zeer. Was het vreemd dat de bewondering van het maaksel op de maker overgedragen werd? Kortom, er ontstond een verhouding en heel wat mensen waren daarvan op de hoogte.

Mevrouw van Lennep en haar broer inspecteerden de linnenkast en kwamen tot de ontdekking dat de dichter inderdaad genoeg had meegenomen voor een lange reis. Tevens vonden zij een financiële volmacht voor mevrouw. De conclusie was niet moeilijk te trekken. De broer van Mevrouw Van Lennep spoedde zich zo snel mogelijk naar het Manpad, een kleine veertig kilometer verder. Op de Haarlemse weg kwam hij een rijtuig tegen waarvan hij de koetsier kende en die wel vaker voor Van Lennep reed. Hij sprak de man aan, en deze koets had inderdaad de twee gelieven naar Hillegom gebracht, waar ze van koets gewisseld hadden. De koetsier vertelde dat Van Lennep stiekem uit het raam van zijn woning aan de Herengracht in de koets gekropen was en van Amsterdam naar Halfweg gereden. Doortje Ringeling had heimelijk het huis van haar moeder in Haarlem verlaten en een rijtuig naar Halfweg genomen en daar hadden ze elkaar ontmoet. Doortje was bij Van Lennep ingestapt, de bagage werd bij elkaar gevoegd en daar gingen de gelieven samen verder. Toen Roëll dit allemaal aan David Jacob van Lennep had meegedeeld, was deze wanhopig, maar besefte toch dat snel handelen geboden was. In het begin van de nacht vertrok hij met Henk van Lennep, zijn schoonzoon, naar Rotterdam, steeds de reis onderbrekend om navraag te doen over de route van het liefdespaar. ’s Ochtends om vijf uur kwamen ze aan bij Hotel des Pays Bas in Rotterdam en wachtten bij de haard tot ‘Meneer en Mevrouw’ zoals het hotelpersoneel zei, opgestaan waren. En toen gebeurde er iets wat heel typerend is voor de vader en voor de moraal van de negentiende eeuw, en eigenlijk ook heel ontroerend. Eén nacht gunde David Jacob zijn zoon en zijn geliefde. Eén nacht om in elkaars armen te verzinken, volledig op te kunnen gaan in een grenzenloos bestaan. Na de coïtus, wanneer immers iedereen een beetje triest pleegt te zijn, zou hij hem aanspreken. Toen de dichter zonder laarzen uit zijn slaapkamer kwam, schoot papa hem aan, bracht hem alles onder ogen wat een vader onder zulke omstandigheden doet. Zo overtuigend waren de vaderlijke vermaningen, dat de zoon berouwvol zonder laarzen in de koets stapte en gewillig met zijn vader terug naar Amsterdam ging. ’s Middags zat hij weer thuis met zijn vrouw en vier kinderen aan tafel alsof er niets gebeurd was. De arme juffrouw Ringeling vond, toen ze klaar was met haar toilet en uit de kamer kwam, niet haar amant, maar een grimmige zwager van de overspelige echtgenoot. De gezamenlijke bagage werd van de stoomboot gehaald en Henk van Lennep bracht het bedroefde meisje naar haar zuster. Zo fijngevoelig was hij nog wel dat hij haar niet bij haar moeder op de stoep afzette.

Wordt vervolgd

Advertenties

About maritamathijsen

Als emeritus hoogleraar ben ik verbonden aan de Universiteit van Amsterdam. Zie voor mijn publicaties op de website van de universiteit. In 2016 hoop ik de biografie van Jacob van Lennep te voltooien, zodat hij het jaar daarna kan verschijnen.

9 responses to “Één nacht was hem gegund I”

  1. G.A. Elshout says :

    Dag,

    Egl leuk en interessant. Ben benieuwd naar het vervolg! Hartelijke groet,

    Gerard

  2. Flip van Doorn says :

    een echte cliffhanger…

  3. Peter van Zonneveld says :

    Fascinerend verhaal! De details kende ik nog niet. Ben ook benieuwd naar het vervolg.

    Peter

  4. Jos Paardekooper says :

    Beste Marita,

    Dank alweer voor dit fraaie verhaal, dat ik uiteraard al van je kende, zoals je weet. Maar minstens zo nieuwsgierig heb je me weten te maken met die belofte over het nieuwe opzienbarende document. Dank ook nog voor je uit het hart gegrepen reactie op die idiote advertentie van Rutte, waarin hij zich laat kennen als een onnozele hals, die denkt met dit soort knievallen stemmen weg te halen bij de PVV. Een interessant detail, voor mijzelf, in dit geheel, is het vreemde spel met het begrip ‘gewoon’, dat Rutte hierin gebruikt alsof er nooit die bizarre, al even kinderachtige confrontatie met Wilders is geweest toen die hem toevoegde: ‘Doe eens gewoon, man’. Alles tezamen doet me dit onweerstaanbaar denken aan de jaren zeventig, toen een werkgroep Pandora een formulering van Carmiggelt tot slogan verhief, met affiches waarop de zin: ‘Ooit een gewoon mens ontmoet? En, beviel het?’ Carmiggelt, op zijn beurt, had dat ontleend aan Reve, met wie hij in die jaren dikke maatjes was; Reve had bij herhaling verklaard dat er in zijn boeken ‘weer eens geen normaal mens voorkwam’.

    Nu, allemaal klein grut vergeleken bij de krankzinnige zaken die er intussen op grotere schaal spelen, maar toch goed om voor het nageslacht vast te leggen.

    Mag ik je nog een heel andere kwestie voorleggen? Ik heb me al lang geleden bezig gehouden met de bezoeken die Multatuli aan Deventer heeft gebracht, en aan Johannes van Vloten. Hij hield dan een lezing in de schouwburg of de herensociëteit, logeerde bij de Van Vlotens (om de hoek), en ging weer terug naar A’dam. Per boot, want er was nog geen treinverbinding tussen Deventer en A’dam. We hebben het over 1864 e.o. In mijn geheugen zit een opmerking dat die terugreis dan deels per trekschuit ging, deels per (stoom?)boot over de Zuiderzee. Tijdens een lezing, die ik onlangs hield over de Industriële Revolutie, waarin ik ook de grote veranderingen in het vervoer ter sprake bracht, gaf ik als voorbeeld van de omslag van vervoer over het water naar uiteindelijk het spoor (en later natuurlijk over de weg) dit verhaal over Multatuli’s reis van D. naar A. over het water. Daarbij noemde ik dus die trekschuit, en werd tamelijk fel hierop aangesproken door een van de toehoorders. Over de rivier met de trekschuit? Wat een idiote veronderstelling! Die voeren alleen in trekvaarten in Holland. Ik had daar zo gauw geen weerwoord op, probeerde te denken aan wat Auke van de Woud daarover schrijft in zijn prachtboek Het lege land, maar kwam er niet uit. Bij thuiskomst pas zag ik het wereldberoemde schilderij ‘De Wolgaslepers’ van Ilja Repin voor me, waar over een rivier die nog heel wat groter is dan de IJssel een groep haveloze mannen een trekschuit voorttrekt. Waarom had dat dan ook niet over de IJssel gekund? Ik neem aan dat er halverwege de negentiende eeuw dan wel een soort van jaagpad langs de rivier(en) liep, en dat daarin nog geen strekdammen lagen, maar dat is alles mogelijk. Ik dacht ook aan Thomas Rosenbooms Gewassen vlees, al is dat fictie en speelt het een eeuw eerder. Multaltuli schrijft na thuiskomst aan Van Vloten dat hij ‘op de boot’ niet tot het lezen van de boeken had kunnen komen die hij van Van Vloten cadeau had gekregen, omdat hij hoofdpyn had. (Mult, Volledig werk deel XI, p. 323). Maar ja, daarmee kan ook die boot over de Zuiderzee bedoeld zijn, of een boot, maar geen trekschuit, over de IJssel. Wellicht heb jij een vermoeden of suggestie? Hartelijke groet,

    Jos Paardekooper

    • maritamathijsen says :

      Weet een van de volgers de vraag van Jos Paardekooper zo uit zijn hoofd te beantwoorden? Ik ken alleen maar trekvaarten in Noord- en Zuid-Holland. Maar dit valt natuurlijk op te zoeken, al zag ik het niet meteen in de prachtige boeken van Lintsen, Geschiedenis van de techniek in Nederland.

  5. emmy Kramers says :

    wat een ontroerend,prachtig liefdesverhaal!

  6. Willem vsn Duijn says :

    Veel over de (Amsterdamse) geschiedenis van de veren, trekschuiten en beurtvaart in Theo Bakkers Beurtvaarders, trekschuiten en overzetveren op Theo Bakker’s Domein: http://www.theobakker.net.

  7. Jean-Marc says :

    Hoi Marita,

    Ik heb je het ook al eerder horen vertellen (o.a. tijdens een magische avond varend langs de Keizersgracht 560), maar het is een mooi verhaal en ik ben ook enorm nieuwsgierig naar waar het de opmaat van is.

    Groetjes,

    Jean-Marc

  8. berend.immink@gmail.com says :

    Beste Marita Mathijsen,

    Zo’n abonnement op een blog is behoorlijk anoniem. Maar ik wil graag even uit deze anonimiteit treden om u te laten weten dat ik uw ‘posts’ altijd met zeer veel plezier lees. Niet alleen vanwege de verwikkelingen van Van Lennep, maar ook vanwege de prettige stijl waarin deze geschreven zijn. Met vriendelijke groet,

    Berend Immink (Antiquariaat Verzameld Werk, Nijmegen)

    Verstuurd vanaf mijn iPhone

    >

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: