Ra ra hoe weet ik dit? Aflevering II

gerritaanjvl1834

Onleesbaar gemaakte brief van Gerrit van de Linde aan Jacob van Lennep, 21 juni 1834
Hoe weten we van Doortje en Ko alles zo in detail? Het verhaal van de vlucht en de achtervolging door papa komt van Jan Dedel, bestuurder en vriend van papa professor. Die vertelde het door aan de politicus Anton Reinhart Falck. Deze tekende het in zijn dagboek op. De neerlandicus Rody Chamuleau is de eerste die deze passage in het dagboek ontdekte (1981). Bevestiging en allerlei andere details komen uit briefwisselingen en uit … dat leest u morgen!
Johanna Dorothea Ringeling was de dochter van een overleden suikerraffinadeur en geboren in 1804. Dus was ze twee jaar jonger dan Van Lennep en liep al tegen de dertig toen er mooie dingen met Ko begonnen. Toch niet meer helemaal de leeftijd van de onschuld. Ze moet met haar moeder in de buurt van het Manpad en Woestduin gewoond hebben, dus bij de buitenhuizen van de familie Van Lennep. Misschien hebben ze elkaar in de kerk van Heemstede getroffen, want Van Lennep schrijft op een gegeven moment dat hij niet meer naar de kerk gaat: ‘daar krijgt men maar zondige gedachten’. Heel mooi was ze niet eens, volgens haar minnaar, maar ze had wel prachtige blauwe ogen. Juni 1833 stoeide Ko (zo werd Jacob in familiekring genoemd) al met het meisje op Woestduin. Hij had daarover ruzie gekregen met zijn vrouw. De affaire liep zo hoog op dat Van Lenneps vrouw de huur van Woestduin wilde opzeggen.
Jacob en zijn vrienden Aart en Willem Veder schreven openhartig in hun onderlinge brieven over wat er zich afspeelde. Die brieven zijn bewaard gebleven, maar juist de leuke stukken zijn onleesbaar gemaakt. Een grote passage in een brief van Willem Veder is echter ontcijferbaar: ‘Hoe is het mogelijk dat de lippen eener Vrouw (en voornamelijk van deze wie gij mij nog al een ruim en verheven gevoel toeschreeft) eenen Echtgenoot en Vader dorsten aansporen om uwe Vrouw te verlaten die hem in lief en leed (ja Co! leed ook, dat weet ik) eene trouwe gezellinne was, die hem [onleesbaar] kinderen baarde [rest onleesbaar]’. Van Lennep schreef hem daarop terug dat Doortje minder schuld had dan hij: zij was oprecht geweest, hij daarentegen had hartstocht geveinsd waar alleen maar begeerte was. Willem liet zich niet bedotten: zolang Van Lennep op Woestduin kwam zou daar altijd een duivel met een ‘ringeling belletje’ rondlopen.
In de winter van 1833-1834 was het rustig in huize Van Lennep. De affaire leek achter de rug te zijn. Woestduin werd inderdaad voor een jaar opgegeven. Jacob stond min of meer onder toezicht van zijn vrouw, want aan Willem Veder, die hem uitnodigde voor een bezoek, schreef hij dat zijn vrouw daarover besliste: ‘De koning mag niets doen zonder consent van de Staten Generaal’. Vóór de zomer begon reisde Jacob van Lennep naar Engeland. In Londen bezocht hij zijn vriend Gerrit van de Linde, die later als De Schoolmeester een bekende dichter zou worden. Deze Leidse student was begin 1834 naar Engeland gevlucht omdat hij een meisje én de vrouw van een hoogleraar zwanger gemaakt had. Eenzaam, verlaten en arm als een kerkrat liep hij daar met zijn ziel onder de armen. Van Lennep nam Gerrit, die zelf zo gestraft was voor zijn vrouwenpassie, in vertrouwen. Zijn gevoel voor Doortje was nog ongeblust. Dat wordt duidelijk uit een brief die Gerrit aan Jacob stuurde toen die weer terug in Nederland was. Ook deze brief is onleesbaar gemaakt, maar met veel moeite toch voor een groot deel te ontcijferen. Van de Linde waarschuwde op een indringende en tegelijk meelevende wijze zijn vriend voor de gevolgen:

Ik heb vroeger altijd gedacht, dat hoeveel strijd en zelfverloochening u het overwinnen van deze hartstocht mogt kosten, de gedachte echter nimmer in uw was opgekomen, om u gansche bestaan [onleesbaar] ervoor te vernietigen en door u zelve mede te laten slepen in dezen afgrond uw huisgezin en uwe familie met u in het verderf en in de schande te storten, maar dat in tegendeel de banden die u aan uwe vrouw, maar vooral aan uwe kinderen verbinden te sterk waren dan dat men bij eenige mogelijk een dergelijken stap van u had kunnen onderstellen. Gij hebt mij intusschen van echtscheiding, van expatriëren en zelfs van de mogelijkheid om de finantieele bezwaren uit den weg te ruimen op eene wijze gesproken die mij mocht doen onderstellen, dat dit noodlottig denkbeeld u niet meer zoo geheel vreemd is, als ik zeker ben dat het u voor 8 of 9 maanden was en ik beef op de gedachte, dat Doortje welligt eene langzame maar zekere zegepraal zal behalen.

De reis naar Engeland was dus niet alleen bedoeld om zijn oude vriend te bezoeken, Van Lennep had hem ook gebruikt om zich te oriënteren op een nieuw bestaan. De hele zomer en herfst moet er wel veel contact tussen de twee geliefden zijn geweest en ze moeten hun plan om samen verder te gaan uitvoerig besproken hebben. Hierover zijn geen documenten bewaard, en het lijkt erop dat de vlucht als een donderslag bij heldere hemel aankwam bij familie en kennissen van het geheime liefdeskoppel. Een avontuurtje zou nog te vergeven zijn geweest, maar je gezin in de steek laten, waar nog een baby in de wieg lag, je gerespecteerde bestaan opgeven, en dat allemaal voor een volstrekt onzekere toekomst, dat was een liederlijk schandaal! Bovendien ging het om een meisje uit dezelfde kringen en dat lag toch weer anders dan een liefdesnacht met een dienstmeisje. Geen wonder dat 21 november 1834 Van Lennep zijn hele leven bijbleef. Ook omdat…
Wordt vervolgd
Advertenties

About maritamathijsen

Als emeritus hoogleraar ben ik verbonden aan de Universiteit van Amsterdam. Zie voor mijn publicaties op de website van de universiteit. In 2016 hoop ik de biografie van Jacob van Lennep te voltooien, zodat hij het jaar daarna kan verschijnen.

4 responses to “Ra ra hoe weet ik dit? Aflevering II”

  1. Leonieke Vermeer says :

    Fascinerend verhaal!
    Frappant, die doorgehaalde passages in de brief. Het zijn er zo veel, dat de vraag opkomt: waarom dan niet de gehele brief vernietigd?
    Is bekend wie de passages heeft doorgestreept?

    • maritamathijsen says :

      Ik heb alleen het doorgestreepte deel weergegeven. Veel is wel behouden, uiterst vermakelijk en na te lezen in mijn editie van De Brieven van de Schoolmeester, dl 1, p. 51-57. Vermoedelijk heeft de eerste biograaf van Van Lennep, zijn kleinzoon Max, de passages doorgestreept. Die werd in zijn familie ‘heilige Max’ genoemd.

      • Leonieke says :

        Dank voor de opheldering!
        Ik zal die brieveneditie gaan bekijken. Gelukkig heeft die ‘heilige Max’ niet alles gecensureerd…

      • Leonieke Vermeer says :

        Dank voor de opheldering!
        Die brieveneditie ga ik zeker bekijken.
        Gelukkig heeft ‘heilige’ (en overijverige) Max niet alles gecensureerd…

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: