Archive | mei 2017

Jacob van Lennep: striptekenaar

 

Stilzitten kon hij niet goed. Bij vergaderingen en congressen raakte Van Lennep gauw verveeld en maakte dan versjes en tekeningen, die hij ter vermaak van de ook verveelde andere luisteraars doorgaf. In het Literatuurmuseum worden vier vellen bewaard die Van Lennep eens voor de lol getekend moet hebben. Ze gaan over een jongen die niet wil deugen op school en ook niets uitvoert als hij in de leer gaat bij vaklui. Zijn ouders hebben erg veel begrip voor hem hebben en weten hem uiteindelijk bij een kunstenaar te plaatsen, die de ouders natuurlijk fopt over de talenten van de jongen. Van Lennep zat in het bestuur van de Academie voor Beeldende Kunsten. Ik kan me voorstellen dat hij deze tekeningen maakte tijdens een vergadering over de selectie van leerlingen…

2017-02-08 12.59.06

  1. Hoe de Jongeheer Doornebos zijn tijd in zijner ouders huis vermakelijk doorbrengt.
  2. Hoe de ouders Doornebos niet te vrede met de werkzaamheden huns zoons, besluiten hem naar school te zenden.
  3. Hoe de Jongeheer Doornebos zijn tijd op die school doorbrengt.
  4. Hoe de ouders Doornebos niet te vrede met de werkzaamheden huns zoons, besluiten hem bij een kleedermaker in de leer te doen.

2017-02-08 12.59.15

  1. Hoe de Jongeheer Doornebos zijn tijd bij den kleedermaker op de leer doorbrengt.
  2. Hoe de ouders Doornebos, niet te vrede met de werkzaamheden huns zoons, besluiten, hem bij een timmerman in de leer te doen.
  3. Hoe de Jongeheer Doornebos zijn tijd bij den timmerman op de leer doorbrengt.
  4. Hoe de ouders Doornebos, niet te vrede met de werkzaamheden huns zoons, besluiten hem bij een tabakskooper in de leer te doen2017-02-08 12.59.21
  5. Hoe de Jongeheer Doornebos zijn tijd bij den tabakskooper op de leer doorbrengt.
  6. Hoe de ouders Doornebos, niet te vrede met de werkzaamheden huns zoons, besluiten hem bij een bakker in de leer te doen.
  7. Hoe de Jongeheer Doornebos zijn tijd bij den Bakker doorbrengt.
  8. Hoe de ouders Doornebos, niet te vrede met de werkzaamheden huns zoons besluiten hem te huis te houden en te vermanen.2017-02-08 12.59.36
    1. De familie Doornebos gaat naar de tentoonstelling. Uitwerking der tentoonstelling op den Jongeheer Doornebos.
    2. Verrukking der ouders, bij het ontwikkelen van een onbekend talent in hun zoon.
    3. De groote Schilder Pruimgraag, bij de ouders ten eten verzocht zijnde, bewondert het ontluikend talent van den Jongeheer Doornebos en raadt aan een Rembrandt van hem te maken.  –

Geen ongestelde vrouwen in romans

Vrouwen zijn nooit ongesteld in romans uit de negentiende eeuw. Niet in de historische romans, maar ook niet in de grote naturalistische van het eind van de negentiende eeuw. Eline Vere, Madame Bovary en Anna Karenina zijn wel geregeld zwakjes maar nooit ongesteld. Ook in romans van vrouwelijke schrijvers wordt er nooit gezinspeeld op het maandelijkse ongemak. Ik ken maar één uitzondering, en die is van een man. Alexandere Dumas jr schreef La dame aux camélias. Hierin komt een beeldschone prostituee voor die in de hogere kringen van Parijs minnaars zoekt die haar onderhouden. Ze draagt altijd een witte camelia op haar borst, behalve enkele dagen per maand, dan is die rood. De roman is gebaseerd op het leven van de jong aan tbc gestorven courtisane Marie Duplessis. Haar graf kan nog bezocht worden op Montmartre. Giuseppe Verdi maakte van de roman de opera La Traviata. Maar voor andere voorbeelden moet ik naar de 20ste eeuw. Hoe zit het buiten de romanwereld …

Marie_Duplessis_(1)

Marie Duplessis

 

in de negentiende eeuw? Was menstruatie daar ook een taboe of schrijven de dames onder elkaar er wel over? Ik kom maar heel sporadisch er iets over tegen. De vrouw van de dichter Isaac da Costa schrijft er in haar dagboek heel openhartig over. Zij tekent aan: ‘24 augustus 1846 mogten wij beleven dat onze lieve Rebecca op haar dertiende jaar het eerst haar vrouwelijke zaaken kreeg. Groote dankstof.’ Ook de eerste menstruaties van dochter Hanna en Francisca, op veertienjarige leeftijd, kwamen in haar dagboek terecht. Ze noemt het steeds ‘de vrouwelijke zaken’ en zij dankt God ervoor. Het betekende duidelijk veel voor haar: de meisjes waren gezond in hun vruchtbare jaren gekomen. Omdat zij het over ‘wij’ heeft, denk ik dat Isaac ook ingelicht werd.

Bij de dichter Gerrit van de Linde (De Schoolmeester) kwam ik een spottende verwijzing tegen. Hij had een affaire gehad met de vrouw van de hoogleraar Van der Boon Mesch, en die leek zwanger te zijn geraakt. De hoogleraar was dat na vijf jaar huwelijk niet gelukt. Als dit geval uitkomt moet Gerrit de plaat poetsen. Vanaf een onderduikplaats schrijft hij aan Jacob van Lennep dat hij op een brief van hem hoopt: ‘Schrijf mij bid ik u toch spoedig, want ik verlang hier even vurig naar, als wellicht Van der Boon naar de menstruatie zijner Echtvriendin’.

In een pornografisch boekje uit de negentiende eeuw kom ik nog dit versje tegen:

Vraag

Waarmede staat de flinkste en dapperste officier,

Gelijk aan eene maagd, teêr als een anjelier?…

Antwoord

Dat beiden heet zijn van gedachten,

En er met grooten lust naar smachten,

Wanneer zij ’t maandlijksche verwachten.

Bij Van Lennep kom ik in de duizenden brieven van en aan hem die ik doorgewerkt heb nog maar één keer iets over de maandelijkse stonden tegen. Zijn vrouw Henrietta en zijn dochter Sara zijn op een gegeven moment in Zandvoort, waar ze zeebaden nemen, terwijl Jacob op reis is naar Duitsland. Zijn vrouw schrijft hem dat ze zullen terugkomen uit Zandvoort ‘als Saartje de epoque van de maand weder wagtende is’. Tampons bestonden nog niet, dus bij ongesteldheid werden er geen baden genomen. Zo’n mededeling geeft toch een ander beeld van de schuinsmarcheerder Van Lennep die ik in andere stukjes heb laten zien. Blijkbaar kon Henrietta vrij van taboes aan haar man schrijven over de ongesteldheid van de dochter. Peter Gay heeft in The Bourgeois Experience beweerd dat het Victoriaanse huwelijk veel liefdevoller was dan altijd aangenomen is, en dat ook de mannen veel zorgzamer waren voor de kinderen dan verondersteld werd. Zo’n kleine passage wijst inderdaad op gedeelde intimiteit.