Archive | augustus 2017

Rouwtoonen

Om zeven uur vanavond is het 149 jaar geleden dat Jacob van Lennep stierf. Een van zijn zonen, die erbij was, stuurde een telegram aan de jongste zoon die net die dag op verzoek van papa een pakketje naar Amsterdam bracht. ‘Papa is te zeven ure overleden’, kreeg Willem te lezen. Willem had al weken aan het ziekbed van Jacob doorgebracht, maar de laatste uren had hij niet meegemaakt. Hij had ook niet gehoord dat Jacob aan zijn vrouw zei: “Het is goed dat ik eerder ga, maar laat me niet te lang op je wachten.”

Telegram25081868

Ter herdenking geef ik hier een van Van Lenneps mooiste gedichten, dat hij niet in zijn verzamelde Poëtische werken heeft opgenomen.* Hij schreef het toen zijn jongste zoon in december 1860 naar Nederlands-Indië vertrok, de laatste die nog thuis woonde. Zijn vrouw leed daar enorm onder, en om haar te troosten schreef hij deze Rouwtoonen, en liet ze speciaal voor haar drukken. Jacob is in zijn leven niet altijd even aardig voor zijn vrouw geweest, maar dit laat hem van een heel inlevende, gevoelige kant zien. Hij begreep het verdriet van een moeder die haar kind naar een ongewisse toekomst ziet vertrekken. Van Lenneps poëzie is meestal niet zo melancholiek als dit vers, meer vrolijk óf erg op een gelegenheid toegespitst. Hier laat hij via een natuurbeeld zien hoe zijn vrouw en ook hij zich voelen. Ik citeer alleen het eerste couplet, want daarna zijn de verzen weer wat meer op de gelegenheid toegespitst.

Rouwtoonen. Aan mijne gade

’t Is doodsch op aard, ’t is droef omhoog,

Voor ’t luistrend oor, voor ’t zoekend oog.

’t Gevogelte trok zuidwaarts heen,

’t Gevogelte, ach ! dat kort geleên

Van elzestruik en berkestam

Zoo vrolijk nog den wildzang zong.

’t Zwijgt al in ’t rond. De Winter kwam.

Zijn ademtocht uit koude long

Blies grimmig bosch en akkers kaal

En drijft uit wolken, grijs en vaal,

Den jachtsneeuw neêr, die de aard bedekt

En in haar rust tot lijkkleed strekt.

De zon rijst laat: geen zonnestraal,

Geen enkle, die met warmen schijn,

Door ’t stijfgespannen wolkgordijn

Soms heendringt en ons tegenlacht:

De dag is droef en lang de nacht.

Het hele vers kan gelezen worden op google books als u ‘Rouwtoonen’ intikt.


*Wel gebruikte hij het nog in een liefdadigheidsuitgave, ‘ten voordeele der slagtoffers van de watersnood in Noordbrabant'(1861).

Advertenties

Straatnamen, tulpen en koeken

Naar de dichter Hendrik Tollens is een koek genoemd, naar Vondel een tulp. Van Lennep zou best de naam van een roos verdienen, de Lenneproos, die dan een roos zou moeten zijn met een sensuele geur, heel actief voor zover rozen dat kunnen zijn, een beetje opdringerig of op zijn minst opvallend, en geschakeerd, veelzijdig. Is er een rozenkweker onder mijn volgers die dit aandurft?

tollenscakebakkerpiet

Tollenskoek van bakker Piet in Rijswijk

Jacob heeft wel een heleboel straten naar zich vernoemd gekregen. Een snelle zoektocht via Google leverde 28 gemeenten met een Van Lennepstraat op. Deftiger is natuurlijk een Van Lenneplaan, waarvan ik er maar drie vond, in Zeist, Baarn en Haarlem. Amsterdam heeft ook nog de Jacob van Lennepkade aan het Jacob van Lennepkanaal. Zeist lijkt de enige gemeente met een Jacob van Lennepplein te zijn. De Van Lennepweg bestaat ook nog, in Den Haag, Oosterbeek, Aerdenhot en Zandvoort (dank Henk). Maar ik heb geen manier gevonden om echt systematisch naar straatnamen in Nederland te zoeken, ook al kom je via de postcodesite een heel eind. Het zou een hele klus zijn om uit te zoeken wanneer de namen gegeven zijn. Van Amsterdam weet ik dat het Jacob van Lennepkanaal zijn naam in 1886 heeft gekregen. Grappig is dat er ook enige straten naar zijn voornaamste romans genoemd zijn: er zijn Ferdinand Huyckstraten onder andere in Zaandam, Gouda en Eindhoven, en in Amstelveen en Rotterdam is er een Klaasje Zevensterstraat. En een Roos van Dekamastraat in Amersfoort (dank Jeroen).

Er zijn tenminste twee Jacob van Lennep-scholen geweest beide in Amsterdam: een MULO aan de Jacob van Lennepstraat, later verhuisd naar de Da Costastraat. En een lagere school in de Reggestraat. Het opmerkelijk modernistische gebouw dateert uit 1926.

jacobvanlennepschoolreggestraat

Jacob van Lennepschool, Reggestraat Amsterdam

Op de Kinkerstraat, alweer in Amsterdam, heeft een Jacob van Lennepbioscoop gestaan tussen 1911 en 1914. Het was een typische buurtbioscoop en de filmpjes die er vertoond werden hadden natuurlijk niets met Van Lennep te maken. Ik denk dat hij wel nieuwsgierig genoeg geweest was om zo’n bioscoop te bezoeken, als die er in zijn tijd bestaan had.

Er bestaat ook een Jacob van Lennepboot die je kunt afhuren voor een tochtje over de Amsterdamse grachten. Het is een omgebouwde trekschuit uit 1888. De trekschuit was in Jacobs tijd hopeloos ouderwets geworden, dus ik weet niet zeker of hij zijn naam wel had willen lenen aan zo’n trage sukkel als hem dat gevraagd was.

jacob-van-lennep

Voor wie niet kan wachten

kaart Am sterdam geillustreerd

Jacob van Lennep was een Amsterdammer in hart en nieren. Hij zou het goed hebben kunnen vinden met Eberhard van der Laan en hij zou hem nog een paar suggesties hebben gedaan om de stad nog liever te maken: een zwembad in een van de grachten, het Paleis op de Dam terug aan de Amsterdammers, een veiliger verkeer bij de kruising van de Elandsgracht en de Marnixstraat, lijn 16 terug, scholen met een curriculum op de 21ste eeuw toegesneden. Hoe dan ook: de cursus gaat over de spoorwegen, het drinkwater, het behoud van monumenten, het Rijksmuseum, Multatuli, de prostitutie, allemaal in samenhang met Amsterdam, de negentiende eeuw en Jacob van Lennep. Vanaf 26 september aan de VU (HOVO-onderwijs) in zes colleges. Zie:

http://www.hovo.vu.nl/nl/cursusaanbod/cursusaanbod-najaar/letteren-en-muziek/Het-Amsterdam-van-Jacob-van-Lennep/index.aspx

 

Caspar loopt en Jacob wandelt

opnamedatum 24-11-2010

Geerlig Grijpmoed, rond 1780, Bosrijk landschap met twee wandelaars

In de Volkskrant van vandaag, 2 augustus, staat in  casparloopt dat Jacob van Lennep in 1823 zijn befaamde voettocht deed om kennissen te bezoeken. Dat vertelt Flip van Doorn aan Caspar. Nee, zo vrijblijvend was die wandeling niet. Jacob en zijn metgezel, Dirk van Hogendorp, gingen op pad ‘om den landaart en de zeden en gewoontens der ingezetenen te leeren kennen’. Dirk was de initiatiefnemer en nodigde Jacob uit mee te lopen, Geen recreatie, geen familiebezoekjes, maar studie van het nieuwe koninkrijk was de bedoeling. Ze wilden weten hoe het ervoor met Nederland, Dirk was de zoon van Gijsbert Karel van Hogendorp, die het koninkrijk had helpen oprichten. Beide jongens maakten een verslag van de reis, Jacob een meeslepend, Dirk een droog. Zie ook mijn blog van 30 april dit jaar. Het verslag van Jacob van Lennep is in boekvorm verkrijgbaar (De zomer van 1823), dat van Dirk van Hogendorp stel ik digitaal beschikbaar voor geïnteresseerden. De authentieke tekst van Jacob trouwens ook (die in het boek is hertaald).