Archive | oktober 2017

Bijzondere dagen

De leukste dagen bij het onderzoek naar Jacob van Lennep, waren de keren dat ik bij een nazaten op bezoek mocht die nog wat aandenken aan betovergrootpapa in huis hadden. Zo ben ik aan een portretje van Sara, de oudste dochter van Jacob, gekomen, zo heb ik zilverwerk en een degen van hem vastgehouden, zo zag ik een portret van Vondel dat in Jacobs studeerkamer hing, bekeek ik de originele tekeningen van Rochussen bij zijn historische romans. Gisteren mocht ik op bezoek bij een betachterachterkleinzoon die het schrijfbureau en een schrijfcassette van hem bewaart. Ik herinnerde me de beschrijving die A. de Bull geeft van Jacobs studeervertrek:

Vondels beroemd portret van Filips Koning (1662) prijkte boven de deur en was er ’t grootste cieraad; aan den schoorsteen hing een portretjen van Walter Scott en op een ouderwetsche sekretaire zag men een kleine buste van Willem I; in een hoek stond een staatsiedegen. Langs den muur gesloten boekenkasten. Een schrijftafel op ‘t midden van den vloer; maar zij diende meer tot “stapelplaats” van boeken, papieren, brieven – kwade tongen beweerden dat er ook een stuk of wat snuifdoozen op gevonden werden, – dan tot werken. Neen, van Lennep zat altijd in makkelijk schrijfstoeltjen aan een klein tafeltjen daarneven, waarop een opengeslagen schrijfkassette, die de sporen van jaren lang gebruik droeg.

In het enorme bedrijf van deze Van Lennep (een bedrijf dat installaties voor waterzuivering maakt) nam hij me mee naar een van de kantoorkamers. Daar stond de schrijftafel met een tiental laatjes en een ingelegd leren blad. Jacob kreeg dit bureau van zijn vrouw bij hun zilveren huwelijk. Ik volgde mijn eerste opwelling: zoeken naar de geheime lade waarin ik de brieven van Doortje zou vinden. Maar natuurlijk wist ik ook wel dat die er niet was. Het duurde even voordat ik op aandringen van Van Lennep junior achter het bureau plaats durfde nemen. Ik streek over het leren blad, voelde aan de inktvlekken, probeerde een geur op te snuiven. Een paar ogenblikken en ik wist het: hij rook heel licht naar inkt, maar vooral naar warm zand, het zand van duinen waar de zon lang op geschenen heeft. Voordat ik de tabak van zijn pijp kon ruiken was het al weg.

IMG_6541 (1)

En nog was de sentimental journey niet voorbij. Het prachtige oude woonhuis van de nazaat hing vol met portretten van de familie: litho’s, gravures, maar ook schilderijen. Natuurlijk was er ook een boekenkamer met eerste en latere drukken. Daar stond ook de ‘opengeslagen schrijfcassette’. Opnieuw moest ik slikken. Daaraan zat hij dus het liefst, daarin zat nog steeds de inktpot waarin hij de ganzenveer doopte, daarin het potje voor zand dat over natte inkt gestrooid werd. Al die duizenden brieven die ik gelezen heb, schreef hij daar.

IMG_2809

Wil je hem meteen meenemen? vroeg Van Lennep junior. De cassette mag namelijk op de tentoonstelling komen te staan die op 18 januari in het Amsterdams Stadsarchief opent. Of ik het bureau ook wilde exposeren? Geen probleem. Gemakkelijk, hartelijk, zonder omslachtigheden of plichtplegingen. Het Van Lennep-dna zit nog steeds in de familie.

Advertenties

Huwelijkscadeaus: een intiem kijkje

Jarenlang heeft er bij mij op zolder een doos gestaan met het opschrift ‘onbruikbare huwelijkscadeaus’. Daarin zaten kaasplankjes, jampothouders, zilveren flesafsluiters, gehaakte tafelkleedjes, cocktailprikkers, servetringen, fruitmesjes en dergelijke. Ik kreeg ook bruikbare dingen: lakens en handdoeken die nog steeds goed zijn (kwaliteit 1970). En een hogedrukpan waarin ik ook nu nog bouillon trek. Het was in die tijd gebruikelijk dat je voor een bruiloft een lijstje opstelde om het huis in te richten dat je met je echtgenoot zou betrekken. Praktische zaken dus. Wij deden dat niet, we woonden al samen en we kochten meubels en andere spullen op het Waterlooplein. Dus kregen we van tantes en ooms en kennissen van de wederzijdse ouders erg veel dingen die in onze hippiehuishouding niet van pas kwamen. Als ik een lijstje had samengesteld zouden daar boeken, platen en schoenen op gestaan hebben.

Ik kwam een lijstje van huwelijkscadeaus uit 1857 tegen. Maurits van Lennep, Jacobs derde zoon, trouwde toen met Carolina van Loon. Carolina stamde uit een steenrijke Amsterdamse familie. Haar moeder was een Van Winter, uit de familie van de kostbare kunstcollectie. Het was een ‘ons-trouwt-ons’-bruiloft, want moeder Van Winter-van Loon was een halfzus van Jacob van Lenneps moeder. Kunt u het nog volgen? Toch had tante Van Winter het huwelijk lang geboycot: volgens de familieoverlevering vond ze Maurits van Lennep niet rijk genoeg en ze gaf pas toestemming toen Maurits een baan kreeg als substituut-officier van justitie in Nijmegen.

93. Maurits en Lore van Lennep1

Alles wat het aanstaand bruidspaar kreeg is even praktisch. Alleen is de coördinatie blijkbaar gebrekkig geweest, want ze kregen bijvoorbeeld twee sofa’s, zeven voetenbankjes en drie pendules. Een piano werd ook bezorgd, en een ‘stomme knecht’ om ’s avonds voor het slapen gaan kleding overheen te kunnen hangen. Voor Caroline was er een ‘bonheur du jour’, een damesschrijfbureau. De ‘gewerkte chauffeuse’, een grote leunstoel, zal wel door Maurits ingenomen zijn. Verder dienblaadjes, lampenkappen, inktkokers, theestoven, een luciferdoofpotje, 18 wijnglazen, 12 stoelen, tafelmessen (24 grote en 18 kleine), een sleutelmandje, een blaasbalg met een stoffer en een mosterdpot. Kortom allemaal dingen waarvan wij nauwelijks meer weten wat we er mee moeten. De gulle gevers staan achter de cadeaus vermeld. Het is een en al hoogste kringen: Elout, Schimmelpenninck, Van de Poll, Hartsen, maar ook nouveau riche: Borski bijvoorbeeld. Het echtpaar Van Eeghen gaf een paar bloempotten, de blaasbalg met stoffer kwam van het echtpaar Van Loon-Borski. Ik weet niet wat ik daarvan moet denken, dat deze megarijke mensen zoiets prozaïsch schenken. De enigen zonder status die op het lijstje staan zijn de dienstboden van de heer Van Lennep. Die schonken een koffiekan van Brits metaal.

Of Maurits en Caroline ook een doos onbruikbare huwelijkscadeaus maakten? Ik heb er geen antwoord op.

huwelijkscadeausMauritsCaroline4