Archive | maart 2018

Tranen om een brief

Sinds De bezielde schavuit op de markt is, krijg ik lezersbrieven. Die zijn me dierbaar, want een brief schrijf je niet zo maar – je hebt iets op je hart wat je kwijt wil, maar je doet er moeite voor, je spuugt het niet onoverdacht uit. Je zoekt papier, envelop, een geschikte pen, weegt woorden af, koopt postzegel, loopt naar de brievenbus. Toch heel wat anders dan wat kreten slaken op twitter. Soms staan er in de lezersbrieven kleine correcties, waar ik erg blij mee ben. Vooral als iemand bij zo’n correctie dan de volgende lieve opmerking maakt: ‘In een zo foutarm boek vallen de meest onbenullige foutjes het meeste op.’ Dezelfde aardige lezer, een cardioloog, schreef me dat de moeder van Jacob waarschijnlijk niet aan een epileptische aanval is overleden, maar dat het een hartaandoening zal zijn geweest die geleid moet hebben tot astma cardiale. Zodra er weer een nieuwe druk komt, kan ik door de lezers nog wat dingen verbeteren.

Een brief bracht me in tranen. De schrijver daarvan wil ook iets corrigeren. Iedereen die het boek gelezen heeft herinnert zich het verhaal van Doortje Ringeling en Jacob van Lennep die samen naar Engeland wilden vluchten. Jacob is van plan vrouw, kinderen en carrière op te geven voor deze vlam. Maar papa Van Lennep komt tussenbeide. Jacob keert terug in zijn gezin. Doortje blijft achter, alleen, verloren, in de steek gelaten. Ze trouwt niet meer, want haar reputatie was natuurlijk besmet, en ik stel me voor dat ze tot haar vroege dood dagelijks aan haar grote liefde gedacht heeft. Ik besluit dit hoofdstuk in het boek met de vraag: ‘Haar graf valt nu nog te bezoeken op de Lage Vuursche. Maar wie zal er op haar graf nog een traan storten of een bloem neerleggen?’grafDoortjeEn nu kreeg ik via de uitgever een brief van K. Ringeling. Ja, een familielid. Die brief is zo mooi dat ik een deel letterlijk citeer (met zijn toestemming):

De suggestie is dat niemand dat doen zal [een traan storten of bloem neerleggen]. Mijn “tekstcorrectie” bestond hieruit dat ik een dag na het lezen hiervan naar het graf ben gegaan en er een boeket witte bloemen op gelegd heb. Ik vond dat het verhaal van Dorothea niet compleet was zonder een blijk van liefde jegens deze vrouw die zelf maatschappelijke uitstoting geriskeerd heeft om liefde te kunnen geven aan iemand van wie ze blijkbaar onvoorwaardelijk hield.

Ach, inderdaad, maatschappelijke uitstoting accepteren omdat je bij je geliefde wil zijn. Zo mooi had ik het nog niet gelezen. Doortje moet een groot hart gehad hebben. Er zijn sinds het verschijnen van mijn boek nu minstens drie keer bloemen bij haar neergelegd: door haar familielid, door mijn vriend Henk en natuurlijk door mezelf. Laat iedereen die Doortje wil verklaren tot patrones van onvoorwaardelijke liefde dit voorbeeld volgen!  RingelingbriefBilthoven2

Advertenties

Bibberend in het hol van de leeuw

Ik moet vanmiddag voor de Multatulianen verschijnen. Ja, zo voelt het, alsof ik voor een rechtbank moet komen. Ik ga daar mythe en waarheid in de verhalen over de bemoeienis van Jacob van Lennep met Max Havelaar en Multatuli proberen te ontrafelen. Dat ik veel in de verhalen over Jacob van Lenneps verhouding met Multatuli beschouw als verdraaiingen en zwartmakerij, weet iedereen die De bezielde schavuit heeft gelezen. Ook al zijn er punten waarin Van Lennep wel degelijk twee heren diende: de revolutieloze natie en de berooide meesterschrijver Eduard Douwes Dekker. Dat ga ik toelichten voor een publiek waarvan ik me voorstel dat ze alle delen van het Volledig werk van Multatuli in hun hoofd hebben zitten. Ze zullen me om de oren slaan met citaten die mij ontgaan zijn, zoals Isaac da Costa de jonge Van Lennep steeds corrigeerde met bijbelcitaten.

Ik ga in de lezing stuk voor stuk de kritiek op Van Lennep na en probeer die te ontkrachten, of te bevestigen als die juist is: de schimpscheuten op de hoge prijs, de kritiek op het gebrek aan advertenties, die op de slechte verspreiding in Nederlands Indië, die op de ‘verminkingen’ in het manuscript, die op het afkopen van het kopijrecht, die op het achterwege blijven van een volksuitgave,  op het dubbelspel over de inhoud dat Van Lennep gespeeld zou hebben, op de financiële afrekening.

Opnieuw heb ik de delen van het verzameld werk doorgenomen die hierover gaan, de verschillende brochures, W.F. Hermans Raadselachtige Multatuli, Atte Jongstra’s De Multatulianen, Nop Maas’ Multatuli voor iedereen, de bundel met vooral rechtskundige opstellen Ik heb u den Havelaar niet verkocht, de editie van A.M. Kets-Vree, Stuivelings werk, mijn eigen nieuwe vondsten.

multatulibronnenfoto

De kritiek en de harde woorden kwamen vooral van Multatuli zelf, die al de term ‘verminkingen’ gebruikte voor de ingrepen van Van Lennep in het manuscript, waar hij wél mee akkoord gegaan was. Daarna blijft het aan de gang: bij het leven van Van Lennep en Multatuli en na beider dood even hard. Of het nu om Lodewijk van Deyssel, Menno ter Braak of W.F. Hermans gaat: allemaal zien ze Van Lennep als een opportunistische profiteur, zonder zich af te vragen wat eigenlijk het belang van Van Lennep was bij de uitgave. Enfin, nu lijk ik zelf wel door te slaan naar de andere kant van de weegschaal. Hoe dan ook: ik ben nerveus. Kan een gelovige ooit in één middag van zijn geloof afvallen, kan een Multatuliaan knorrig toegeven dat de zaak misschien toch iets gecompliceerder lag dan hij veronderstelde? Ik heb een piepkleine verrassing in petto waar nog nooit iemand op gewezen heeft. Ik verraad die nu nog niet, maar ik geef wel vast de bladzijde weer waarover die verrassing zal gaan.

 

MaxHavelaarhsFritsvragen4

De lezing begint vanmiddag om 15.30 in het Amsterdam Museum. Er zullen weer liederen van Jacob van Lennep gezongen worden door de betachterkleinzoon, Job Hubatka. Als u de middag wilt bijwonen zult u lid van het Multatuli Genootschap moeten zijn of worden (€ 30). En dat raad ik iedereen aan. Want hoe dan ook: de Max Havelaar is ‘bl… mooi’ (citaat uit brief Jacob van Lennep).