Bibberend in het hol van de leeuw

Ik moet vanmiddag voor de Multatulianen verschijnen. Ja, zo voelt het, alsof ik voor een rechtbank moet komen. Ik ga daar mythe en waarheid in de verhalen over de bemoeienis van Jacob van Lennep met Max Havelaar en Multatuli proberen te ontrafelen. Dat ik veel in de verhalen over Jacob van Lenneps verhouding met Multatuli beschouw als verdraaiingen en zwartmakerij, weet iedereen die De bezielde schavuit heeft gelezen. Ook al zijn er punten waarin Van Lennep wel degelijk twee heren diende: de revolutieloze natie en de berooide meesterschrijver Eduard Douwes Dekker. Dat ga ik toelichten voor een publiek waarvan ik me voorstel dat ze alle delen van het Volledig werk van Multatuli in hun hoofd hebben zitten. Ze zullen me om de oren slaan met citaten die mij ontgaan zijn, zoals Isaac da Costa de jonge Van Lennep steeds corrigeerde met bijbelcitaten.

Ik ga in de lezing stuk voor stuk de kritiek op Van Lennep na en probeer die te ontkrachten, of te bevestigen als die juist is: de schimpscheuten op de hoge prijs, de kritiek op het gebrek aan advertenties, die op de slechte verspreiding in Nederlands Indië, die op de ‘verminkingen’ in het manuscript, die op het afkopen van het kopijrecht, die op het achterwege blijven van een volksuitgave,  op het dubbelspel over de inhoud dat Van Lennep gespeeld zou hebben, op de financiële afrekening.

Opnieuw heb ik de delen van het verzameld werk doorgenomen die hierover gaan, de verschillende brochures, W.F. Hermans Raadselachtige Multatuli, Atte Jongstra’s De Multatulianen, Nop Maas’ Multatuli voor iedereen, de bundel met vooral rechtskundige opstellen Ik heb u den Havelaar niet verkocht, de editie van A.M. Kets-Vree, Stuivelings werk, mijn eigen nieuwe vondsten.

multatulibronnenfoto

De kritiek en de harde woorden kwamen vooral van Multatuli zelf, die al de term ‘verminkingen’ gebruikte voor de ingrepen van Van Lennep in het manuscript, waar hij wél mee akkoord gegaan was. Daarna blijft het aan de gang: bij het leven van Van Lennep en Multatuli en na beider dood even hard. Of het nu om Lodewijk van Deyssel, Menno ter Braak of W.F. Hermans gaat: allemaal zien ze Van Lennep als een opportunistische profiteur, zonder zich af te vragen wat eigenlijk het belang van Van Lennep was bij de uitgave. Enfin, nu lijk ik zelf wel door te slaan naar de andere kant van de weegschaal. Hoe dan ook: ik ben nerveus. Kan een gelovige ooit in één middag van zijn geloof afvallen, kan een Multatuliaan knorrig toegeven dat de zaak misschien toch iets gecompliceerder lag dan hij veronderstelde? Ik heb een piepkleine verrassing in petto waar nog nooit iemand op gewezen heeft. Ik verraad die nu nog niet, maar ik geef wel vast de bladzijde weer waarover die verrassing zal gaan.

 

MaxHavelaarhsFritsvragen4

De lezing begint vanmiddag om 15.30 in het Amsterdam Museum. Er zullen weer liederen van Jacob van Lennep gezongen worden door de betachterkleinzoon, Job Hubatka. Als u de middag wilt bijwonen zult u lid van het Multatuli Genootschap moeten zijn of worden (€ 30). En dat raad ik iedereen aan. Want hoe dan ook: de Max Havelaar is ‘bl… mooi’ (citaat uit brief Jacob van Lennep).

Advertenties

About maritamathijsen

Als emeritus hoogleraar ben ik verbonden aan de Universiteit van Amsterdam. Zie voor mijn publicaties op de website van de universiteit. In 2017 voltooi ik de biografie van Jacob van Lennep, die op 16 januari 2018 verschijnt, in het jaar dat Van Lennep 150 jaar dood is.

12 responses to “Bibberend in het hol van de leeuw”

  1. Aaltje Duursma says :

    Het M(ultatuli) Genootschap (waar ik overigens zelf ook lid van ben) bestaat uit een troepje personen die of lui zijn, of onbetrouwbaar of ronduit krankzinnig.

  2. cokdezwart says :

    Hopelijk wordt je lezing eegens gepubliceerd. Ik ben in Riga en kan er vanmiddag helaas niet bij zijn. Cok de Zwart

  3. Albertine Ellis-Adam says :

    Niks bibberen, orthodoxen zijn geen serieuze tegenstanders.
    Veel plezier en succes, Albertine

  4. Joke Collewijn says :

    Ik heb er alle vertrouwen in dat u zult overtuigen! Toitoi, houd u taai!

  5. Lidwien Derriks says :

    Sterkte, Marita! Je komt goed beslagen ten ijs… ik ben benieuwd naar je troef.

  6. Henriette van Lennep says :

    Sterkte Marita, het komt wel goed. Daar heb ik alle vertrouwen in.

  7. Anna Kruger says :

    Sterkte en succes!!! Ik heb vertrouwen in je wegingen!!

    Met vriendelijke groet, Anna Krüger +31(0)620477945

    >

  8. Jack Horneman says :

    Helaas, helaas! Door het rondwarende griepvirus al een week hoestend en proestend aan huis gekluisterd. Maar wat een veelheid aan ‘nieuw leeswerk’ heb je ons gegeven. Daarvoor dank. En sterkte vanmiddag. Hartelijke groet, Jack

    >

  9. Jos Paardekooper says :

    Beste Marita,

    Ten overvloede: vrees niet! Ik herinner me een voordracht in Deventer van een bestuurslid van het M.-genootschap over de lezingen die Mult. zelf in Deventer heeft gegeven voor het redenaarsgenootschap ‘Demosthenes’, door hem consequent uitgesproken als ‘Démo Sténes’, waarbij de spreker overigens niets méér wist op te lepelen dan wat alom over die bijeenkomsten te lezen valt. Waarmee natuurlijk niet is aangetoond dat dit symptomatisch was of is voor het hele Mult.-genootschap, maar toch. Misschien waren mijn verwachtingen gewoon te hoog gespannen.
    Ik denk ook aan de manier waarop Multatuli tot aan zijn dood lieden als Duymaer van Twist en Joh. van Vloten met schimppamfletten heeft achtervolgd. Nu was Van Vloten op dit vlak zelf ook geen kleine jongen, maar kennelijk kon Multatuli niet functioneren zonder geruzie en frictie. Op een literair veelal hoog niveau, dat dan weer wel.
    Sterkte, en vooral veel plezier,

    Jos Paardekooper, Deventer

  10. Peter Altena says :

    In het hol van de leeuw, ik was erbij, maar de leeuwen brulden nauwelijks. Het was er warm en vol. De kanttekeningen bij de bestaande visies op de tegenstelling Van Lennep-Multatuli waren in meerderheid volstrekt overtuigend. Alleen de toeschrijving van het handschrift in potlood aan De Ruyter overtuigde me niet. Ja, het kan, maar het kan ook niet. Je verhaal was ook relativerend, omdat Multatuli niet helemaal ongelijk kreeg, bv ten aanzien van de volksuitgave. Naar mijn idee is de vraag wie nu eigenlijk gelijk heeft – Van Lennep 90 % Multatuli 10 % – ondergeschikt aan de vraag wat dit nu eigenlijk over Van Lennep en Multatuli zegt. Van Lennep, groot eergevoel, zoals je naar voren bracht, op de hoogte van regelgeving, liefhebber van literatuur maar ook van de goede vrede. Multatuli, groot ego, ongelijk aan zichzelf, allergisch voor ‘regels’ en met een zo mogelijk nog groter eergevoel. Dat wil wel botsen. Je Van Lennep-bio is een feest, hele knappe wisseling van perspectieven (bv dat volgen van de krantenlezer in het begin) en ook een aangename aanwezigheid van de biograaf in de biografie.

    • ericroodnat says :

      Ja, ook ik zat in het hol van de leeuw zonder de wildebeestenlucht te ruiken, wat toch opvalt als – terecht – een rydende rechtersituatie wordt opgeroepen. De argumenten waren goed gekozen, de advocaat zette zich nog beter in, maar de uitspraak ontbrak. Omdat ik ook internetrechter ben, geef ik ‘m hierby kosteloos: Nooit kan de overdracht van het copijrecht inhouden dat de copij wordt veranderd, zonder instemming van de auteur. De Berner Conventie begon al tijdens het leven van onze schryver, dus een echt nieuws is dit niet. Ook nog: heb ik de piepkleine verrassing gemist? Op de foto van het hs zie ik op blz. 182 dat Frits’ vrypostige opmerking in paars tussen haken is gezet. Dus toch door V.L.! Is het nieuws dan dat deze toch werd afgedrukt? Ben benieuwd!

      • maritamathijsen says :

        Zoals ik duidelijk zei in mijn toespraak: Van Lennep heeft in paarse inkt slechts drie vragen geschrapt. Maar in de eerste druk zijn álle vragen van Frits geschrapt. In het handschrift zijn alle vragen van Frits tussen vierkante potloodhaken gezet. Nu gebruikte Van Lennep geen potlood, de zetter gebruikt dat wel. Dat is allemaal goed te zien op de facsimile-uitgave van Max Havelaar. Overigens zijn de veranderingen in de kopij gedaan mét toestemming van de auteur. De Berner Conventie is van 1886 en in Nederland pas aangenomen in 1912.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

w

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: