Archive | september 2018

Ken ik u ergens van? De lezer van de negentiende eeuw.

Negende Jacob van Lennep-Lezing.

Hebben we wel een goed beeld van de negentiende-eeuwse lezer? Dan bedoel ik de literatuurlezer, niet de lezer van kookboeken of de Enkhuizer almanak. Het is alweer 37 jaar geleden dat Bernt Luger zijn revolutionaire lezing hield: ‘Wie las wat in de negentiende eeuw?’ Het tekende een andere omgang met de literatuur van de negentiende eeuw, die al enige jaren daarvoor op gang was gekomen. Sindsdien heeft het onderzoek naar de lezer van de negentiende eeuw een hoge vlucht genomen, met proefschriften over recensies, met minutieus onderzoek naar de kopers van boeken, met boeken over protestantse lectuur, over censuur en pornografie. Maar hebben die ons verder gebracht met onze kennis van de lezer?

verhuelllezers

Er zijn ook sindsdien veel meer persoonlijke getuigenissen uit dagboeken en briefwisselingen gepubliceerd, wat zou kunnen helpen bij het vormen van een lezersportret. Delpher maakt krantenonderzoek een stuk makkelijker. We zouden advertenties voor boeken kunnen gaan bestuderen, maar wat zeggen die precies? Multatuli klaagde erover dat er geen advertenties van Max Havelaar verschenen en toch kan Max Havelaar een van de invloedrijkste boeken van de eeuw genoemd worden. Het zou bepaald niet makkelijk zijn een lijst samen te stellen van de meest invloedrijke boeken van de negentiende eeuw. Als je die voor Nederland zou wil samenstellen, heb je grote kans dat veel titels vertalingen uit het buitenland zijn. Zouden De brave Hendrik van Nicolaas Anslijn en De opkomst van de Nederlandsche Republiek van John Lothrop Motley op zo’n lijst komen? Waren er misschien ook boekjes die in zeer kleine oplagen onder de toonbank verspreid werden en toch invloed hadden? Wat betekenden boeken voor de negentiende-eeuwer dan eigenlijk? Vanuit de Verlichting was hij gewend grote betekenis te hechten aan kennisvermeerderende boeken. De particulier kocht graag cognitieve boeken. Maar wat verwachtte hij van bellettrie, literatuur? Het is de tijd van de opkomst van de roman, en die heeft wellicht toch heel andere lezers voortgebracht dan de achttiende-eeuwse spektatoriale geschriften en ontologische dichtbundels.

De vraag die bij de zoektocht naar de lezer opkomt is: moeten de literatuurprofessoren van nu eigenlijk nog wel literatuurgeschiedenissen schrijven, nu de nadruk steeds meer op de lezer en op het boek in het algemeen is komen te liggen? Is het nog wel gewenst een literatuurgeschiedenis te schrijven vanuit hedendaagse criteria over waarde en originaliteit – want dat doen de meest recente literatuurgeschiedenissen nog steeds? Nu het vak Nederlands en de literatuur zo in de gevarenzone terecht zijn gekomen, hoe kunnen we dan nog braaf opsommingen schrijven van wat wijzelf de canon vinden? Zou een geschiedenis van waar de lezer door geïntrigeerd werd, wat hem tot aanschaf of reacties bewoog, niet interessanter zijn dan een traditionele literatuurgeschiedschrijving?

De bovenstaande vragen ga ik stellen en deels beantwoorden in de negende Jacob van Lennep-lezing die ik geef op 4 oktober, 8 uur in Spui 25, Amsterdam. Meld u zich wel aan: de zaal is zo vol, op Spui25

 

Advertenties

Troostbloemen

Vandaag kreeg ik een grote bos bloemen met een kaartje: ‘Bloemen voor jou, omdat jij en ik en vele anderen wel beter weten. Hartelijke groet, Jacob van Lennep’. Ik verraad niet wie de echte afzender was. Ja, het is spijtig, De bezielde schavuit heeft de Nederlandse Biografieprijs niet gehaald. Het is gebleven bij de nominatie in de short list. Maar ik krijg dagelijks via de mail en de post (ja, ik ontvang ook echte brieven, soms handgeschreven) complimenten van lezers die meegesleept zijn door het boek. En dat is de prijs waar een auteur echt op zit te wachten: geboeide lezers.

Ik geef de komende tijd nog lezingen of interviews over Van Lennep in Oosterbeek (23 september), in Roermond (6 oktober), in het Historisch café in Amsterdam (10 oktober), in Zutphen (17 oktober), in Lelystad (24 oktober), in Haarlem (31 oktober), in Oisterwijk (6 november), in Laren (13 november), in Izegem (14 november), in Maastricht (16 november), in Edam (22 november), en nogmaals Oosterbeek (2 december). Verder treed ik woensdag 26 september in het Gronings Museum op met Hella en Freek. Geen idee waarover dat zal gaan. Zie voor details: Uitgeverij Balans

troostbloemen1

Maar inmiddels ploeter ik ook aan de nieuwe literatuurgeschiedenis. Daarover geef ik op 4 oktober in Spui 25 in Amsterdam de negende Jacob van Lennep-lezing onder de titel:

Ken ik u ergens van? De lezer van de negentiende eeuw.

Nadere informatie volgt.

 

Shortlist Nederlandse Biografieprijs

De bezielde schavuit staat, met vier andere biografieën, op de shortlijst van de Nederlandse Biografieprijs. De andere hebben allemaal twintigste-eeuwers als onderwerp. Afwachten maar…