Historieverneukerij

De driedimensionale Maria Callas zweefde over het podium van theater Carré in Amsterdam op maandag 26 november 2018 – ze stierf in 1977. Ik had me er enorm op verheugd en al heel vroeg kaartjes gekocht, voor 95 euro per plaats en 9,50 servicekosten.

We zagen een pop die sterk op Maria Callas leek, maar een karikatuur van de echte zangeres was. Ze drapeerde telkens opnieuw haar dunne sjaal, strekte haar hand poeslief uit naar de dirigent, bedankte quasi ontroerd met lichte buigingen het applaudisserend publiek. Haar stem was van blik geworden, zonder foutjes, zonder ademmomenten. Ze zong een ratjetoe aan aria’s die ze in werkelijkheid nooit bij elkaar in een concert gezongen zou hebben en van de befaamde aria Casta diva uit de opera Norma zong ze alleen het eerste deel en niet de cabaletta. Daarvoor zou ze zich zwaar gegeneerd hebben in het echt.

Ik voelde me opgelicht. Enige weken daarvoor had ik de documentaire Maria by Callas van Tom Volf gezien. Die kun je niet zien zonder gebiologeerd te raken door de diva. Je hoeft niet van haar te houden maar het is onmogelijk om onder haar uit te komen. Er is iets adembenemends in haar stem, houding, reacties. Toch liet Volf slechts krakkemikkige stukjes film zien, zwart-wit foto’s, haar onopgepoetste stem horen. Alles kwam over als werkelijke historie.

Die ervaring kreeg ik totaal niet bij de driedimensionale projectie. Het was een pop van pixels zonder de suggestie van leven die ik zag. De pop ademde niet, aarzelde niet, straalde geen nerveusheid uit, geen opluchting als de aria afgelopen was, reageerde niet op muziek of zaal.

callas3

Hologram van Maria Callas

Nu is zo’n teleurstelling natuurlijk maar een anekdote, en de verspilde euro’s beschouw ik als boete die ik betalen moest om te zeer gehoopt te hebben op het onmogelijke. Maar er is voor mij meer aan de hand dan alleen een mislukking. Het gaat hier om de mogelijkheid of onmogelijkheid om historie te herbeleven of niet. Om historische sensatie of historische sensatiezucht.

Ik had me voorgesteld dat bijvoorbeeld het Literatuurmuseum in de nabije toekomst stromen van bezoekers zou kunnen aantrekken door een driedimensionale Vondel op het podium te vertonen, die vervolgens geïnterviewd werd door Adriaan van Dis en voorgeprogrammeerde antwoorden gaf. Ik stelde me voor dat de techniek nog verder kon gaan: bezoekers konden vragen stellen en Vondel zou die kunnen beantwoorden, als het zou gaan om eenvoudige dingen als ‘hoe lang hoopte Gysbrecht nog de stad Amsterdam te kunnen redden?’. Ik zag Annie M. G. Schmidt al voor me, sigarettenpaffend op een stoel, en maar grappen maken met scholieren. Ik zag Harry Mulisch ijsberend geprojecteerd in zijn werkkamer, die tot in detail werkelijk nog bestaat (en op verzoek bezocht kan worden).

Ik had voor literatuur mijn hoop gevestigd op de techniek. In het Goethehuis in Weimar zag ik enige jaren geleden iets wonderlijks waar ik nogal van onder de indruk was. Er is daar een installatie waar schoolkinderen met woorden uit gedichten van Goethe die in een ruimte zwevend geprojecteerd worden. Door die woorden te vangen kunnen die kinderen zelf nieuwe gedichten maken. Prachtig, dacht ik, dit is de redding van literatuurmuseums die eindelijk verlost werden van nog weer eens een manuscript of eerste druk in een platte vitrine leggen. Driedimensionale dode dichters en zwevende gedichten: mooi toch?

Maar ik ben door de levenloze Callas ernstig aan het twijfelen gegaan. Het op deze manier opleuken van geschiedenis is wat men in Amsterdam en elders zo vaak doet met oude huizen: de gevels laten staan en er splinternieuwe appartementen achter plakken. Kitsch, humbug, charlatanerie, lariekoek. Ik moet me er maar bij neerleggen dat de tijdmachine niet bestaat, dat we hooguit een schaduw kunnen opvangen van het verleden. Nepgeschiedenis is niet wat we moeten willen. Dus toch maar gewoon Vondel laten spelen door Pierre Bokma en hem zo in die rol laten groeien dat hij Adriaan van Dis én scholieren antwoorden kan geven die van Vondel zouden kunnen zijn? Ook nep – maar toch een ander, eerlijker soort. Denk ik.

Marnixkade1

Historieverneukerij: gevels aan de Marnixstraat in Amsterdam waarachter het Nieuwe de la Mar theater gebouwd is

 

 

 

Advertenties

About maritamathijsen

Als emeritus hoogleraar ben ik verbonden aan de Universiteit van Amsterdam. Zie voor mijn publicaties op de website van de universiteit. Colleges geef ik nog in het buitenland en voor de HOVO (VU) en de Illustere School (UvA). Januari 2018 verscheen mijn biografie van Jacob van Lennep. Hij werd zeer goed ontvangen en genomineerd voor de Biografieprijs en de Geschiedenisprijs.

4 responses to “Historieverneukerij”

  1. Dick Welsink says :

    Helemaal mee eens, met hologrammen breng je de geschiedenis niet tot leven. Maar misschien kun je die wel levend houden door nu alvast hologrammen te maken van nog levende schrijvers?

  2. lvs10 says :

    Beste mevrouw Mathijsen,

    Naar aanleiding van uw hartekreet over kwakhistorie: u kent vast wel de oudhistoricus Jona Lendering, die ons dag in dag uit aan het opvoeden is over het belang van de oudheidkunde, en nog erg leuk ook.

    Mocht dat niet zo zijn, dan hier die van vanmorgen (elke maandagmorgen geeft hij college over methode op zijn blog de Mainzer Beobachter).

    https://mainzerbeobachter.com/2018/12/03/mom-winckelmann-2/?fbclid=IwAR1K79xR_GLrK7w0ooLwHG_IGYiWqj2SkYm1X89b_p3vdaCgn9MO4Puf9S0

    Met vriendelijke groeten,

    Liesbeth van der Sluijs

    Amsterdam

  3. janien says :

    Dit is op The Sausage Machine herblogden reageerde:
    Een stadsplaatje uit mijn heel recente verleden als warme appreciatie voor de meer dan interessante blog van Marita Mathijsen.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: