Kerstverhaal

Het kerstverhaal is een negentiende-eeuwse uitvinding, en het is, weinig verrassend, opgekomen na het eerste onvergetelijke A Christman Carol van Charles Dickens uit 1843. Het genre is populair gebleven tot op heden, elke krant dist rond deze tijd wel een kerstverhaal op. Een paar weken geleden gaf uitgever Balans Kom vanavond met verhalen uit, met ‘waargebeurde’ verhalen over kerst door onder anderen Adriaan van Dis, Mano Bouzamour en Marcia Luyten, en het boek was binnen de kortst mogelijke tijd uitverkocht.

Charles_Dickens-A_Christmas_Carol-Title_page-First_edition_1843

Eerste druk 1843

A Christmas Carol was indertijd ook binnen een paar dagen uitverkocht. Daarna schreef Dickens nog vier uitgebreide kerstverhalen, die echter minder populair werden dan het hemeltergende verhaal van Ebenezer Scrooge. Ikzelf hou behalve van het oorspronkelijk verhaal, dat ik rond kerstmis graag herlees,  ook van de bewerkingen voor film, zoals die Robert Zenecki in 2009, met spookverschijningen die de film ongeschikt maken voor jeugdige kijkers en voor slechte slapers. Het verhaal heeft ook tekenaars ertoe gezet het beste van zichzelf te laten zien. Twee  jaar geleden is er nog een heel mooie nieuwe vertaling uitgekomen met tekeningen van René Hazebroek maar de oorspronkelijke van John Leech zijn ook geweldig.

DickensChristman

Tekening René Hazebroek

In 1844 kwamen er in Nederland meteen twee vertalingen uit: een van de vrij onbekende Amsterdamse uitgever Stemler, en een bij de bekende H. Frijlink, die al eerder verhalen van Dickens in zijn tijdschrift Het Leeskabinet had opgenomen. Stemler hanteerde als titel Kersgeschenk, eene geestverschijning, terwijl Frijlink het wat vriendelijker hield met Een kerstsprookje.

Wanneer werden andere schrijvers nu geïnspireerd om ook kerstverhalen te schrijven? In elk geval is het duidelijk dat vóór Dickens er geen fictieve kerstvertellingen verschenen, toen waren er alleen kerstpreken en kerstgezangen. Hij beïnvloedde vooral kinderboekenschrijvers: tegen het eind van de eeuw zijn er tientallen uitgaven voor kinderen, met titels als Kerstmis in de cel (1895), Nijdige Grietje, eene kerstvertelling (1887) en Levi’s eerste kerstfeest (4e druk 1895). Veel van die boekjes zijn speciaal voor zondagsscholen, voor het tractaatgenootschap of voor de Nederlandse Protestantenbond gemaakt. Van Dickens hebben de schrijvers niet veel geleerd, alleen het genre, maar niet hoe je een verhaal met een brave afloop toch meeslepend kunt vertellen.

De vroegste Nederlandse kerstvertellingen voor volwassenen die ik gevonden heb dateren van de jaren zestig. De bekende domineeschrijver Jan de Liefde gaf in 1862 De vrijbuiter, een kerstverhaal voor jong en oud uit, een verhaal waar de christelijke moraal vanaf druipt. B. Korfker schreef in die jaren Drie kinderen in een groot huisgezin opgenomen, eerlijk gezegd evenmin te pruimen. Ook andere titels die ik doorlas bedierven de kerststemming, die dit jaar toch al op een laag pitje staat omdat ik vanwege een knieoperatie aan huis gekluisterd ben. En ik kan ook niet bij mijn eigen uitgaven van Dickens’ kerstverhaal, om daar nog eens doorheen te gaan en de prachtige illustraties te bekijken. Dickens staat bij mij hoog in de boekenkast en ik kan geen ladder beklimmen.

Advertenties

About maritamathijsen

Als emeritus hoogleraar ben ik verbonden aan de Universiteit van Amsterdam. Zie voor mijn publicaties op de website van de universiteit. Colleges geef ik nog in het buitenland en voor de HOVO (VU) en de Illustere School (UvA). Januari 2018 verscheen mijn biografie van Jacob van Lennep. Hij werd zeer goed ontvangen en genomineerd voor de Biografieprijs en de Geschiedenisprijs.

8 responses to “Kerstverhaal”

  1. Jan-Willem Swane says :

    Wat vind je van de Kerstvertelling van François HaverSchmidt (https://www.dbnl.org/tekst/have010fami01_01/have010fami01_01_0012.php)? Mij kon het wel bekoren.

    • maritamathijsen says :

      Ja, dat is inderdaad een mooi verhaal – maar ik had alleen maar naar apart als boek uitgegeven kerstvertellingen en -verhalen gekeken. Ik heb natuurlijk niet alles gezien – ben eigenlijk benieuwd of er ook een soort vrije navolging mét voorspellende spoken bestaat.

  2. Peter Nieuwhof says :

    Mooi inzicht verkregen door uw verhaal.
    Sterkte met revalidatie.

  3. Ina Klein says :

    Van harte beterschap met Uw knie. Ik lees ook het liefst Scrooge met Kerst.

  4. Romee van der Loeff says :

    Dank voor deze analyse van het kerstverhaal. Jammer dat ik niet een beetje dichterbij woon. Zou graag op de ladder staan om Dickens te pakken en dan samen naar die plaatjes te kijken. Beste wensen voor de knie, Romee van der Loeff

  5. Aleid Broerse says :

    Uw favoriete kerstverhaal is ook het mijne. Helaas kon ik het (dat met de geesten) in de TV programmering dit jaar niet vinden. Wel heb ik een contemporaine favoriet: Rutger Bregman dd 25 december 2017 over duizenden soldaten die ruim honderd jaar geleden uit hun loopgraven kwamen om samen Kerst te vieren. Als u mij uw emailadres wilt zenden,
    zend ik u dit verhaal toe in pdf formaat, tesamen met de cadeaukaart voor een daartoe vereist tijdelijk abonnement op “de Correspondent” op uw naam ook als pdf.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: