Drie redenen om seks te weigeren

De dag voor het huwelijk van mijn moeder, 28 oktober 1940, kwam de pastoor van Tegelen bij haar op bezoek en nam haar apart. Hij vertelde haar over wat er van haar als katholieke echtgenote verwacht werd: namelijk altijd klaar staan voor de behoeften van de man. Maar in drie gevallen mocht ze hem “de toegang” weigeren: als hij dronken was, als zij ziek was, en dan had ze het nog over een derde geval, en dat ben ik vergeten. Ik kan het niet meer navragen bij mijn moeder, die al vele jaren geleden overleden is, en toen ik het eens aan een zus van haar vroeg, ging die niet op mijn vraag in. Over zulke dingen praatte de tante niet. In het boekje Niet schrikken mama dat mijn dochter Alma en ik voor de maand van de geschiedenis geschreven hebben, vertel ik haar daarover. Ik veronderstel daar dat de derde reden overspel was (p. 16), maar anderen met wie ik erover sprak meenden dat het misschien tijdens de menstruatie was. Het derde bezwaar bleef voorlopig dus nog een raadsel, en ik hoopte eens een oude priester te vinden die me daarover kon voorlichten. Net als over ‘vleselijke onthouding’. Dat moesten katholieken op vrijdag. Betekende dat alleen geen vlees eten, of misschien ook geen seks bedrijven? Ook dat moest ik maar eens aan een oude priester vragen.

Een zus van mij bleef zich afvragen wat de derde reden kon zijn geweest, ging het internet op en ontdekte een column van Sylvia Witteman. Die had een boekje in handen gekregen met de titel Huwelijksonderricht voor katholieke echtgenoten. Daarin stond dat weigeren van de ‘huwelijksplicht’, of dat nu door de man of de vrouw was, een grote zonde is, en dat er ernstige gevolgen voor de kuisheid uit voort kunnen vloeien. Het woord alleen al, ‘huwelijksplicht’, roept een heel merkwaardig beeld op van wat seks inhoudt. In elk geval mocht er door de een alleen maar geweigerd worden als de ander te vaak wilde, bijvoorbeeld een paar keer per nacht, of als die dronken was. Of als er sprake was van onwelvoeglijke omstandigheden. Ik weet niet precies wat de schrijver daaronder verstond, maar hij zal wel bedoelen: op een bankje in een park. Maar als de man anders tot zelfbevlekking over zou gaan, kon de vrouw toch beter toegeven… Dat Huwelijksonderricht kwam dus maar op één punt overeen met de les die mijn moeder kreeg. De eerste druk van dat boekje, dat 1960 nog een 10e druk haalde, stamt uit 1941, dus de Tegelse meneer pastoor kan dat niet gebruikt hebben voor zijn onderricht aan mijn moeder.

Maar als er zoiets bestond in 1941, zal er toch ook wel zoiets zijn geweest in het jaar van het huwelijk van mijn ouders. Ik vond Het huwelijk in voorbereiding en beleving. Een boek voor volwassenen van een zekere D.A. Linnebank, een pater uit de orde van de dominicanen. Eerste druk 1935. Geen ervaringsdeskundige dus, maar dat vond een recensent geen bezwaar, want: ‘Klaar en duidelijk, in eenvoudige en bevattelijke, maar steeds kiesche taal, zegt het wat volwassenen dienen te weten over het sexueele in den mensch en wat verloofden en gehuwden moeten weten aangaande de voorbereiding, het wezen en de beleving van het huwelijk’. Bij Boekwinkeltjes kon ik een tweede druk uit 1939 bestellen. En zie: daar vond ik wat meneer pastoor mijn moeder gezegd moet hebben. Wanneer degene die vraagt om de huwelijksdaad tijdelijk of blijvend het gebruik van het verstand mist, zoals een krankzinnige of een volslagen beschonkene, mag geweigerd worden. Nummer één van mijn moeder. Als er groot gevaar is voor de gezondheid, mag ook afgewezen worden. Nummer twee. Linnebank specificeert: bij een hevige hartkwaal, zware koortsen en bij gevaar voor besmetting. Dus voor een syfilislijder hoeft de partner niet klaar te staan. Dat zegt hij niet met zoveel woorden, maar dat bedoelt hij natuurlijk. Toch moet de partner wel de daad tolereren als er anders grote zonden van onreinheid of ontrouw begaan zullen worden, of als anders de huiselijke vrede verstoord wordt. In minder nette woorden: als de man anders gaat rukken, of naar de hoeren gaat of klappen uit gaat delen, dan is het maar beter de benen te spreiden. Linnebank vermijdt het om de man als de vragende partij aan te wijzen, maar uit de algehele tendens van het boek is wel duidelijk dat hij die bedoelt. Hier hebben we dus de twee toegestane weigeringen die ik me herinner van mijn moeder. Linnebank noemt nog een derde: niemand hoeft de huwelijksdaad te verrichten wanneer de vragende partij zich aan echtbreuk en overspel heeft schuldig gemaakt. De derde onbekende van mijn moeder is hiermee ingevuld, inderdaad wat ik al vermoedde: overspel. Het is dus heel waarschijnlijk dat de Tegelse pastoor dit boek van Linnebank gebruikte om de r.k. moraal te prediken.

Over voorbehoedmiddelen is Linnebank boek heel stellig: je komt in de hel als je de huwelijksdaad opzettelijk van haar natuurlijke doel berooft, namelijk nageslacht verwekken. Heel omslachtig legt hij dan uit dat hij daarmee het gebruik van condooms bedoelt of voor het zingen de kerk uitgaan. De Ogino-Knaus-methode van periodieke onthouding mag alleen in uitzonderingsgevallen. Natuurlijk kan de condoomgebruiker volgens katholiek gebruik nog wel gaan biechten – dat scheelt de hellevaart.

Enfin, mijn moeder kreeg negen kinderen, en ik heb mijn vader nooit op dronkenschap of overspel betrapt, en ik herinner me ook niet dat mijn moeder ooit ziek was. Het blijft een bizarre zaak dat dit soort voorschriften opgesteld zijn door mannen die alleen maar stiekem af en toe de geneugten van ‘de huwelijksplicht’ konden proeven.

About maritamathijsen

Als emeritus hoogleraar ben ik verbonden aan de Universiteit van Amsterdam. Zie voor mijn publicaties op de website van de universiteit. Colleges geef ik nog in het buitenland en voor de HOVO (VU) en de Illustere School (UvA). Januari 2018 verscheen mijn biografie van Jacob van Lennep. Hij werd zeer goed ontvangen en genomineerd voor de Biografieprijs en de Geschiedenisprijs.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: