Struggle for life van literaire teksten: zoomcollege 29 juni

Hoe komt het dat Shakespeare en Euripides de eeuwen overleefd hebben en Hendrik Tollens en Ina Boudier-Bakker niet? Hoe wordt een tekst een klassieker, hoe komt die in de canon terecht? Waarom hoort Multatuli’s Max Havelaar daarbij?

Hierover gaf ik een kort college, te volgen op: https://www.youtube.com/watch?v=R_u-CCbYqxg&t=4s

Daarin ga ik me afvragen of er iets is wat ‘de klassieken’ gemeenschappelijk hebben waardoor ze erin slagen de eeuwen te doorstaan?  Is het een ‘survival of the fittest’ en een ‘struggle for life’ en kunnen we dus de evolutietheorie van Darwin loslaten op literatuur?

Darwin las rond 1830 de verhandeling van Thomas Malthus over natuurlijke selectie: over de onvermijdelijkheid van armoede doordat de  voedselproductie de bevolkingsgroei niet kan bijhouden : het menselijk bestaan is een permanente strijd om te overleven. Darwin paste het principe van selectie toe op diersoorten: er is permanente strijd tussen diersoorten  (inclusief mensen): die soorten die zich het beste kunnen aanpassen aan veranderende omstandigheden, overleven. Na lang aarzelen publiceerde hij in 1859 The Origin of Species by Means of Natural Selection, or the Preservation of Favoured Races in the Struggle for Life 1859.

Kunnen we die selectieprincipes doortrekken naar literaire werken? ‘Struggle for life’ en ‘survival of the fittest’: van de miljoenen titels die er geproduceerd zijn in de loop der jaren, blijft maar een gereduceerd aantal in het collectief geheugen. Wat valt waarom af? Geldt ook hier: wat zich het best aanpast aan veranderende tijden kan overleven? Dus die titels die bepaalde overeenkomstige sterke eigenschappen hebben halen de volgende eeuwen?

Wat zijn dan de overeenkomsten tussen ‘klassiekers’: algemeen menselijke thematiek? sublieme stijl? het noodlot? gebruik van opposities? het kwaad overwint? personages zijn herkenbare typen?

Over de gemeenschappelijkheid van klassiekers (als die er is) gaat mijn college, aan de hand van tien meesterwerken en een elfde: Max Havelaar.

The reason Othello is still being read and performed hundred years after Shakespeare wrote it is because this play tells us something timeless and universal, not so much about a fellow named Othello but about ourselves.   David and Nanelle Barash  

Over maritamathijsen

Als emeritus hoogleraar ben ik verbonden aan de Universiteit van Amsterdam. Zie voor mijn publicaties op de website van de universiteit. Colleges geef ik nog in het buitenland en voor de HOVO (VU) en de Illustere School (UvA). Januari 2018 verscheen mijn biografie van Jacob van Lennep. Hij werd zeer goed ontvangen en genomineerd voor de Biografieprijs en de Geschiedenisprijs.

2 Reacties op “Struggle for life van literaire teksten: zoomcollege 29 juni”

  1. Niels Bokhove zegt :

    Een interessante these, Marita, die Darwiniaanse. Enkele correcties: “strijd tussen diersoorten” – volgens mij zeker ook, of zelfs alleen, binnen een en dezelfde soort; “zich het beste kunnen aanpassen” – dat suggereert een bewuste aanpassing, terwijl het gaat om een toevallige aanpassing dankzij een genetische mutatie, bv. door kosmische straling

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: