Dagboek van een lezer 3 (24 maart 1848)

Het was al de hele maand maart onrustig in Amsterdam. Op de 24ste liep ik in de vroege middag naar de sociëteit waar ik tot mijn verwondering de deur gesloten vond. Ik belde en vroeg de meid wat er aan de hand was. ‘Weet u het niet?’ antwoordde zij ‘er is oproer, zij plunderen de winkels. O – foei! daar komen zij aan,’ en tegelijk sloot zij de deur. En toen ik doorliep naar de Dam zag ik inderdaad een tierende hoop volk uit de stegen komen en zich verzamelen. Ik sprak een vriend van me aan die ook naar de club had willen gaan, en die vertelde dat een paar oproerkraaiers het gepeupel opgeroepen hadden om voor het paleis samen te komen. Het schijnt dat de schrijver van Verborgenheden van Amsterdam, Johannes de Vries, erachter zit. Die geeft ook de Hydra uit, waar ik veel akeligs over hoor omdat de koning en de ministers erin aangevallen worden, en ook de heren. Ik lees die niet en ze hebben er op de club ook geen abonnement op. Die De Vries werkt nu samen met de socialisten die hier vanuit Duitsland binnengekomen zijn en die willen dat werklui meer te zeggen krijgen. De samenscholing op de Dam was bedoeld om de regering en het stadsbestuur op te roepen iets te doen tegen de werkloosheid. Er waren wel duizenden mannen, ik zag ook vrouwen en vooral veel straatjongens.

Een deel van de menigte trok de Kalverstraat in om winkels te plunderen. Anderen renden achter de Nieuwe Kerk om naar de grachten en begonnen bij de heren de ruiten in te gooien. Huis aan huis werden de glazen van de onderkamers en van de belétages verbrijzeld. Ik was bang dat het razende volk ook mijn huis op de Utrechtsestraat zou bereiken en zette het op een draf daarheen. Ik bleef aan de kant van de gracht waar de meute niet was. Op de hoogte van de Leidsegracht zag ik Mijnheer Van Lennep lopen. Hij was heel bedaard en keek alsof hij elke dag zulk oproer gewend was. Hij leek zich zelfs te amuseren, zeker toen er dragonders op de menigte afkwamen en de boel begonnen schoon te vegen. Vanaf de overkant van de gracht bleef hij toekijken, en toen durfde ik ook mijn pas te vertragen. Hier speelde zich voor Van Lenneps ogen af wat hij zo vaak in zijn boeken had beschreven, als hij zich  volksoproertjes in de middeleeuwen voorstelde. Misschien hoopte hij dat er zich een historische gebeurtenis voltrok die hij voor een volgende roman kon gebruiken. De dragonders sloegen zo hard toe, dat er enkele oproerkraaiers in de gracht belandden, waar ze door hun makkers met veel moeite uitgehaald werden. Met natuurlijk het gevolg dat de meute uit elkaar viel. Het bleef nog wel een hele tijd onrustig, her en der vlogen er nog stenen door de ruiten, maar het was geen grote bende meer, slechts wat overgebleven kwajongens die er gewoon zin hadden om te keer te gaan.[1]


[1] Deels ontleend aan het dagboek van Maurits Jacob van Lennep, te raadplegen via Dagboeken | Stichting van Lennep.

Over maritamathijsen

Als emeritus hoogleraar ben ik verbonden aan de Universiteit van Amsterdam. Zie voor mijn publicaties op de website van de universiteit. Colleges geef ik nog in het buitenland en voor de HOVO (VU) en de Illustere School (UvA). Januari 2018 verscheen mijn biografie van Jacob van Lennep. Hij werd zeer goed ontvangen en genomineerd voor de Biografieprijs en de Geschiedenisprijs.

4 Reacties op “Dagboek van een lezer 3 (24 maart 1848)”

  1. gevangasteren zegt :

    Ik ben teveel onderweg op het internet om me nog precies de context van dit dagboek te herinneren.
    Voor het geval dit nog uitgegeven gaat worden hier een kleine correctie voor deze aflevering: belanden -> belandden.
    U heeft met deze benadering wel een “gat in de markt” of een “schot in de roos” wat mij betreft, want dit is voor mij de prettigste manier om naar het verleden te kijken: door de ogen van iemand die toen leefde. Dank u wel!

  2. Louis Ph. Mathijsen zegt :

    Dag Marita, Deze geschiedenis is blijkbaar in het begin van de 19e eeuw vaker voorgevallen. Kijk eens naar het boek van Jacco Schouwenaar : “Tussen beurs en Binnenhof”. Hier gaat het om J.W. van den Biesen die in 1830 slachtoffer werd van beurshandelaren die hem als uitgever van het Handelsblad betichtten om voor hen ongunstig nieuws te publiceren om zo de beurskoersen te manipuleren.
    Deze brave journalist werd tot op het Damrak door handelaren en plebs nagezeten om een pak rammel of erger toe te dienen…. Kijk ook op :

    Klik om toegang te krijgen tot Tussen-Beurs-en-Binnenhof-J-W-van-den-Biesen-en-de-politieke-journalistiek-van-het-Handelsblad-1828-1845-Jaco-Schouwenaar.pdf

  3. willem bant zegt :

    Beste Marita,
    Een jaar of twee geleden hadden we kort mailcontact i.v.m. een artikel voor De Moderne Tijd. Nu zou ik je weer over iets willen mailen, maar ik kan op geen enkele manier je mailadres terugvinden. Vandaar mijn vraag: zou je me een mail willen sturen, zodat ik je per mail iets kan vragen? Dat iets heeft niets te maken met je zeer interessante blog en ook niet met het artikel voor DMT, maar met iets anders. Ik hoop van je te horen.
    Met vriendelijke groet,
    Willem Bant

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: