Dagboek van een lezer 5

Schiedam: Roelants [1851]

Omdat ik bij het leesgezelschap nog niet aan de beurt was voor Coquetterie van een schrijfster die zich Henriette Maria L*** noemt, en dat een echt heerlijk boek voor ons vrouwen moet zijn, ging ik naar de leesbibliotheek en daar ried meneer Van der Hoek mij aan om dan maar eens een vertaald boekje te lezen dat ook erg leuk voor vrouwen zou zijn: De pantoffel-regering of de kunst om de mannen onder het juk te brengen en te beheerschen, Een onmisbaar handboekje voor elke vrouw. Van der Hoek lachte me een beetje ondeugend toe toen ik het meenam, het vloog weg zei hij, zelfs de vrouw van de burgemeester had het al geleend. Nu heb ik besloten er met onze dameskrans over te praten. Het is echt zo amusant wat de schrijfster, een zekere Emilia Alfken, ons allemaal toevertrouwt. Ze meent dat wij vrouwen eigenlijk altijd onze mannen onder de pantoffel hebben, en als dat nog niet zo is, moeten we zorgen dat dat gebeurt. Ze vergelijkt ons met pantoffels: we zijn zacht, buigzaam, knellen niet. Alleen moeten we zorgen dat het ons niet vergaat als pantoffels die snel uitgewipt kunnen worden. We moeten zorgen dat het huwelijk de mannen aan ons bindt. Die mannen overtreffen vrouwen alleen maar in kracht. Maar wat zou dat, als je beseft dat mannen daarin weer ondergeschikt zijn aan olifanten, beren en paarden. Wíj zijn eigenlijk de heren der schepping, want wij hebben toverkrachten. Onze schoonheid, onze vertederende stem, onze scherpzinnigheid maken ons onverslaanbaar. Daar moeten we handig mee omgaan. Schoonheid is een dood kapitaal als we er niet mee woekeren, maar tegelijk moet die bij beetjes toegediend worden. Verzadiging van de mannelijke begeerte zou onze ondergang zijn. Dus laat ze meer begeren dan genieten. Dan blijft de begeerte ook bestaan als we wat ouder worden.

Dat is een heel wat ander boekje dan wat mijn moeder me gaf toen ik trouwde: Pligt en roeping der vrouw van de Engelse schrijfster Mrs. Ellis. Daarin wordt de invloed van de vrouw gezien in haar vermogen om huiselijke en openbare deugden te verenigen. Ze moet geen huissloof zijn, maar zich inspannen voor het tijdelijk en eeuwig welzijn van allen om haar heen. Zo heeft de vrouw invloed op de hele maatschappij. Ik geloof dat ik mijn dochters beide boekjes geef als ze trouwen, het een om zich te amuseren, het ander om er een voorbeeld aan te nemen.

Nu kreeg ik deze week toch al Coquetterie. Het is een brievenroman, net wat minder goed als die van Betje Wolff en Aagje Deken, die hadden dat genre toch helemaal onder de knie. Evengoed loopt het verhaal wel prettig. Het grappige van dit boek is dat het hier niet een man is die vrouwen verleidt, maar dat vrouwen hier hun verleidingskunsten op mannen loslaten. Dat lazen we bij de dames uit de vorige eeuw nog niet, dat vrouwen ook ‘lichtmissen’ kunnen zijn. Het verhaal gaat over een moeder en dochter die koket door het leven gaan. Bij de dochter loopt dat helemaal fout. Ze krijgt niet de man op wie ze eigenlijk verliefd was. Die doorziet haar valse spelletjes en ziet van haar af. Haar moeder is uit hetzelfde hout gesneden. Ze had vroeger een minnaar aan wie ze ontrouw was geworden. Ik weet eigenlijk niet of je ontrouw aan een minnaar kunt zijn, het is toch al overspel, hoe kun je nog eens ontrouw zijn als je al ontrouw bent? Hoe dan ook, ze zag die minnaar een hele tijd niet, hij zat in Oost-Indië. Verbitterd kwam hij daaruit terug en hij zocht zijn vroegere minnares op onder hevige verwijten. Hij eiste als genoegdoening een huwelijk met haar tweede dochter, een onbedorven, lief en mooi meisje. Omdat de moeder bang was dat haar minnaar haar echtgenoot zou inlichten over haar vroegere gedrag, stemde ze daarin toe. Het arme kind stierf op de dag van haar huwelijk. Kortom, een roman om achter mekaar uit te lezen, omdat er veel spanning in zit, en omdat de schrijfster zo duidelijk met voorbeelden waarschuwt tegen verkeerd gedrag van vrouwen. Dat spelletjes spelen met mannen, dat zie ik echt wel toenemen in deze tijd. In de Pantoffelregering wordt daar luchthartig over gedaan, maar de Hollandsche schrijfster van Coquetterie houdt ons heel goed voor waartoe dat kan leiden. Zodat het dan lijden wordt!

PS: nu hoorde ik van een schrijver, genaamd Atte Jongstra, met wie ik af en toe in verbinding sta, dat er ook een brochure verschenen is tegen De pantoffel-regering of de kunst om de mannen onder het juk te brengen. Wie dat geschreven heeft weet ik niet, wellicht deze Atte Jongstra die er aardigheid in heeft met pseudoniemen en anoniemen te goochelen. Het heet in elk geval: Geen Pantoffel regering! of de Man is de Baas. Eene onmisbare handleiding voor ieder Man. De derde druk zou al van 1848 zijn. Maar nu het vreemde: het is nergens te krijgen. Ik informeerde overal waar ik maar kon, maar nergens kon ik het inzien of bestellen. En toch staat er een advertentie voor in de Oprechte Haarlemsche Courant van 28 april. Wie helpt mij dit raadsel op te lossen?

[noot van MM: noch in Google Books, noch in Picarta, noch in WorldCat, vond ik een verwijzing naar dit boekje. Het is dus niet overgeleverd? Of kent iemand het? Ik vond wel een ander boekje: De man is de baas, gedrukt in Schiedam bij Roelants, uit 1851, met achterin de 10 geboden voor vrouwen!]

Over maritamathijsen

Als emeritus hoogleraar ben ik verbonden aan de Universiteit van Amsterdam. Zie voor mijn publicaties op de website van de universiteit. Colleges geef ik nog in het buitenland en voor de HOVO (VU) en de Illustere School (UvA). Januari 2018 verscheen mijn biografie van Jacob van Lennep. Hij werd zeer goed ontvangen en genomineerd voor de Biografieprijs en de Geschiedenisprijs.

6 Reacties op “Dagboek van een lezer 5”

  1. attejongstrablogt zegt :

    Een waarlijk stichtelijk werk, Marita! Ik woonde 6 weken in de Berlijnse Torstrasse, boven de Pantoffelfabrik. Boven, k geef t eerlijk toe. T was de situatie. Maar ook zegenend. Ik was toen net onder de Hoogervorst-pantoffel uit. lfs atte

  2. Klaartje Groot zegt :

    Mooi weer, zeg. Die Duitse invloed toch! Hg, Klaartje

    Op di 16 mrt. 2021 18:56 schreef Marita Mathijsen :

    > maritamathijsen posted: ” Omdat ik bij het leesgezelschap nog niet aan de > beurt was voor Coquetterie van een schrijfster die zich Henriette Maria > L*** noemt, en dat een echt heerlijk boek voor ons vrouwen moet zijn, ging > ik naar de leesbibliotheek en daar ried meneer Van der Hoek” >

  3. Rommert Tjeerdsma zegt :

    Bedankt mevr. Mathijsen voor uw altijd boeiende verhalen waar ik erg van geniet. Ik herlees nu uw boek dat ik in 2003 aankocht: ‘De gemaskerde eeuw.’ Met vriendelijke groet, Rommert Tjeerdsma

  4. Louk Lapikas zegt :

    Is Henriette Maria L *** ook weer een schrijfster wier identiteit niet bekend is? En is het wel zeker dat zij een vrouw is?

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: