Dagboek van een lezer 6 (1844)

Zou u wat nu volgt svp niet aan uw vrouw of dochters te lezen willen geven!

Ik had van mijn vriend M. gehoord dat er een leuk boek is verschenen, in vier delen notabene, over het geheime leven in Amsterdam, zowel in de hoogste kringen als bij het volk. Het heet De verborgenheden van Amsterdam en de auteur is een zekere L. van Eikenhorst. Mijn vriend had het via de leesbibliotheek geleend, en dus heb ik me ook maar eens naar Frijlink begeven en ik kon het eerste deel warempel meenemen, het was net terugbezorgd. Frijlink wist me te vertellen dat de werkelijke auteur een gesjeesde theologiestudent is, Jan de Vries, die pas 23 jaar oud is en al een stuk of tien romans en fysiologieën  heeft geschreven. Hij heeft ook het plan van die kleine stooktijdschriftjes uit te gaan geven tegen de koning en de regering, maar volgens Frijlink heeft hij daar nog geen uitgever voor. Toch probeert hij nu van de pen te leven.

A. Ver Huell Broodschrijver

Frijlink bespotte hem: de man heeft als voorbeeld altijd romans van Eugène Sue en Charles Dickens voor zich liggen en met daarbij wat roddelpraat uit het dagelijks leven prakt hij alles door elkaar tot een vlot verhaal.  De verborgenheden van Amsterdam zou niet alleen over bekende bedriegers, gluiperds en pooiers in de handel van Amsterdam gaan, maar ook over een rijke Amsterdamse grachtengordelbewoner, waarvan iedereen weet dat die niet van de meisjes af kan blijven.

Nu was ik wel benieuwd naar wat er in dat boek staat over die man. In De verborgenheden heet die geldbeluste geilaard Adam Smith. Het is een handelaar in effecten die zijn zinnen gezet heeft op een jong meisje uit het volk. Zij heet Nancy, zoals de nobele prostituee in Dickens’ Oliver Twist, die zich opoffert voor de kleine Olivier, en deze Nancy is bevriend met een bedrieger die haar geld aftroggelt. Als zij op een gegeven moment acuut geld nodig heeft voor haar arme grootvader en dat wil lenen bij de rijke vrek, wil hij dat alleen maar afstaan tegen een fysieke beloning en hij dwingt die af na het meisje flink wat wijn geschonken te hebben. Wat er dan gebeurt geeft De Vries met stippellijntjes aan:

Adam Smith sloeg zijne armen om het ranke ligchaam van het onschuldige meisje en drukte haar wellustig aan zijne borst.

– ‘Kom, wees verstandig,’ fluisterde hij haar, naauwelijks hoorbaar in, ‘Nancy, mijn engel…!’

– Neen, neen, mijnheer Smith, laat mij los,’ hijgde zij, maar zijne kussen sloten haren mond.

………………………………………..

…………………………………………

En toen werd het stil, Men hoorde alleen het wellustig zwoegen… het zacht gefluister van Adam Smith, en … toen Nancy het kantoor van den kommisionair verliet, was zij in het bezit van het benoodigde geld… maar tot welk eenen prijs had zij het verkregen?!!

Nu was ik verbaasd dat de schurk ‘Adam Smith’ genoemd werd, naar de bekende achttiende-eeuwse Engelse econoom, met zijn ideeën over de vrije handel, waar toch de economie van de hele wereld tegenwoordig op gebaseerd is. Ook de jonge Thorbecke die een nieuwe grondwet wil, hangt die theorie aan. Maar waarom nu zo’n oude bok die achter de jonge blaadjes aan zit in Amsterdam een Engels naam geven? Alsof alleen Engelse handelaars in Amsterdam zoiets doen. Ik hoef maar de namen van Maurice Luden, Joan Hodshon, Willem Röell of Van Vessem te noemen, en dan weet iedereen wat heren aan de Amsterdamse grachten met dienstmeisjes of gouvernantes uithalen. Toen herinnerde ik mij dat het bekendste werk van Adam Smith, The wealth of nations, opgedragen is aan die achttiende-eeuwse Amsterdamse bankier van Engelse afkomst, Henry Hope van de bank Hope & Co. Die is allang dood, maar zou die Jan de Vries nou toch een spelletje met die namen spelen? Zou hij met zíjn wellusteling misschien iemand bedoelen die betrokken is bij de hedendaagse bank Hope & Co? Er is geen Hope meer in die firma, maar wel Adriaan van der Hoop, die stinkrijke paarden- en kunstverzamelaar, en Jan Luden is er chef. Wel, Frijlink kon of wilde me hier niet meer over vertellen. Ik denk dat ik eens probeer een praatje met een Van Lennep te maken, die weten van dit soort dingen wel af.

Jan de Vries 1819-1855

[In het dagboek van Maurits van Lennep zijn namen van heren met grensoverschrijdend gedrag te vinden op trefwoorden als: ‘deugniet’, ‘wellust’, ‘liederlijk’, ‘maitresse’ etcetera. De namen die ik citeer komen daaruit, zie Dagboeken | Stichting van Lennep ]

Over maritamathijsen

Als emeritus hoogleraar ben ik verbonden aan de Universiteit van Amsterdam. Zie voor mijn publicaties op de website van de universiteit. Colleges geef ik nog in het buitenland en voor de HOVO (VU) en de Illustere School (UvA). Januari 2018 verscheen mijn biografie van Jacob van Lennep. Hij werd zeer goed ontvangen en genomineerd voor de Biografieprijs en de Geschiedenisprijs.

3 Reacties op “Dagboek van een lezer 6 (1844)”

  1. Paul Claes zegt :

    ​Nancy is wellicht een allusie op ‘nanny’, een Engels slangwoord voor hoer.

    Van harte,

    Paul Claes
    ________________________________

  2. Mieke Melief zegt :

    Erg grappig zo’ n inkijkje.

Trackbacks / Pingbacks

  1. Merkwaardig (week 16) | www.weyerman.nl - 18 april, 2021

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: