Het is zover

Het is zover. Het boek over het lezen in de negentiende eeuw is klaar. Ik heb het de anticonventionele titel L gegeven, een titel bestaand uit één letter dus, en als ondertitel: Het lezen van de negentiende eeuw. Expres dubbelzinnig: het lezen zoals het was in de negentiende eeuw, maar ook: hoe wij de negentiende eeuw lezen. L staat voor de lezer of lezeres in die tijd.

Op 30 september hoop ik het te kunnen presenteren in de Lutherse Kerk van Amsterdam, onder auspiciën van Spui25. Toegankelijk voor iedereen. Daar zal ik toelichten wat ik gedaan heb, het eerste exemplaar uitreiken aan ??? en daar zullen drie lezers optreden die de dagboeken van lezers die in L voorkomen voorlezen.

L is een geschiedenis van het lezen van proza en poëzie, maar niet gebaseerd op de traditionele literatuurgeschiedenissen of op de canon. Dat wat in de gewone literatuurgeschiedenissen centraal staat, komt soms helemaal niet voor in L. De Tachtigers speelden maar een ondergeschikte rol indertijd, Jacob Geels Gesprek op den Drachenfels dat elke student Nederlands moet lezen, kende de doorsnee lezer niet. Potgieter stond in de marge, Multatuli’s toneelstuk Vorstenschool werd vaker herdrukt dan de Max Havelaar. Maar dat stuk werd dan ook gezien als vuilmakerij van koning Willem III.

Ik heb geprobeerd de toptien van de decennia te achterhalen. Een lastige opgave, want oplagecijfers zijn zelden bekend, aantallen herdrukken zijn niet voor alle boeken te achterhalen, er zijn nauwelijks cijfers van leesbibliotheken en er waren nog geen openbare bibliotheken tot 1899. Moeilijk te becijferen zijn ook de publicaties van delen van romans in kranten of tijdschriften. Eline Vere dat vier drukken haalde in de negentiende eeuw, verscheen eerst in Het Vaderland als feuilleton – maar die Haagse krant had slechts 2500 abonnees. Daartegenover verscheen er van Hendrik Consciences roman Een goed hart maar één druk, maar het verhaal had wel in De Katholieke Illustratie gestaan, met 50.000 abonnees. Veel profijt heb ik gehad van de geweldige romandatabase van Toos Streng, waaraan ik het aantal bekende herdrukken van in Nederland uitgegeven romans kon ontlenen.

Verder heb ik natuurlijk veel gebruik gemaakt van recensies (alle jaargangen van Vaderlandsche Letteroefeningen doorgenomen) en geprobeerd te achterhalen waarover veel gesproken werd, door in verzamelingen pamfletten en brochures te kijken of er reacties waren op bepaalde boeken. Op Da Costa’s Bezwaren tegen de geest der eeuw bijvoorbeeld kwamen tientallen pamfletten uit.

Ik heb het verhaal van het lezen, gebaseerd op vlijtig onderzoek, onderbroken met verzonnen dagboekstukken van een lezer of lezeres, waarin die zijn of haar gevoelens over een roman of dichtbundel die hij/zij net gelezen heeft neerschrijft. Dat is net zo onconventioneel als de eenletterige titel. U heeft er hiervoor al een achttal kunnen lezen. Wat ik de L laat uitspreken komt uit mijn duim, maar die duim is rechtstreeks verbonden met wat ik weet over de lezers van de eeuw. Al op mijn achtste ben ik begonnen met Dickens te lezen…

Lees hieronder wat mijn uitgever denkt over L.

Over maritamathijsen

Als emeritus hoogleraar ben ik verbonden aan de Universiteit van Amsterdam. Zie voor mijn publicaties op de website van de universiteit. Colleges geef ik nog in het buitenland en voor de HOVO (VU) en de Illustere School (UvA). Januari 2018 verscheen mijn biografie van Jacob van Lennep. Hij werd zeer goed ontvangen en genomineerd voor de Biografieprijs en de Geschiedenisprijs.

17 Reacties op “Het is zover”

  1. Klaartje Groot zegt :

    Hé Marita, Je hebt per ongeluk Vorstengunst geschreven in plaats van Vorstenschool… Hg, Klaartje

    Op zo 20 jun. 2021 13:35 schreef Marita Mathijsen :

    > maritamathijsen posted: ” Het is zover. Het boek over het lezen in de > negentiende eeuw is klaar. Ik heb het de anticonventionele titel L gegeven, > een titel bestaand uit één letter dus, en als ondertitel: Het lezen van de > negentiende eeuw. Expres dubbelzinnig: het lezen zoals het ” >

  2. Annemarie Doornbos zegt :

    Proficiat Marita! Ik ben heel benieuwd en verheug me er nu al op om L. straks te lezen!

  3. Ruud Abma zegt :

    Gefeliciteerd Marita! Mooie korte titel ook…

  4. René Corten zegt :

    Proficiat Marita! Ben heel benieuwd kennis te maken met L.

  5. Willem zegt :

    Gefeliciteerd, Marita. Ik kijk uit naar het boek. Je bevindingen doen me erg denken aan de resultaten indertijd van ons K-blok over het literaire leven aan het begin van de 20e eeuw; veel onbekende titels en auteurs en een heel ander beeld dan dat er wordt gegeven in de meer traditionele literatuurgeschiedenissen.
    Hartelijke groet!
    Willem

  6. Liesbeth van der Sluijs zegt :

    Wat een mooie studie! Gefeliciteerd!

  7. Jenny Reynaerts zegt :

    Van harte gefeliciteerd, Marita! Ik herinner me nog levendig je Jacob van Lenneplezing, toen je dit project voor het eerst onthulde. Ik ben zeer benieuwd!
    Hg, Jenny

  8. gevangasteren zegt :

    Beste Marita,

    Dank voor de aankondiging van uw nieuwe boek!

    Wat mij vooral verraste daarin: Dat u zelf de dagboekstukjes geschreven hebt, die ik via uw rondbrieven te lezen heb gekregen. Ik had echt aangenomen dat ze zo uit brieven e.d. geplukt waren!

    Nu ik erover nadenk geloof ik trouwens, dat u de lezer op deze manier waarschijnlijk een beter beeld van de tijdgeest kunt geven, dan wanneer u echte teksten had moeten gebruiken. Alles wat u weet van die tijd en de vele brieven die u gelezen hebt zijn hier “gedestilleerd” tot datgene wat typisch is, terwijl eigenaardigheden van de individuele schrijvers (inclusief hun spelling en grammatica) er grotendeels uitgefilterd zijn.

    Als amateur-typesetter moet mij wel van het hart, dat ik de ondertitel van uw boek niet mooi gezet vind. Deze soort cijfers (“old-style numerals”) passen goed in lopende tekst, maar niet in tekst die helemaal in hoofdletters gezet is. Daar passen veel beter cijfers die allemaal even hoog zijn.

    Verder dacht ik – maar zeker weet ik het niet – dat “19de” geen gebruikelijke schrijfwijze is. Ik zou “19E” verwachten, met de “E” in superscript, d.w.z. kleiner en hoger gezet. Nog beter zou zijn om het gewoon uit te schrijven: HET LEZEN VAN DE NEGENTIENDE EEUW Al levert dit wel ruimteproblemen op voor de rug van het boek…

    Dan viel me natuurlijk op dat de ondertitel in de afbeelding anders is dan in uw aankondiging, maar dat wist u al, neem ik aan. 🙂 Dus, denk ik, misschien is de afbeelding wel een voorlopige versie van het omslag – ik hoop het! Want ook de afspatiëring van “D E L E Z E R V A N” is niet goed gelukt: tussen de woorden moet meer ruimte komen – ik zou zeggen ongeveer de helft meer.

    Kortom: ik denk dat dit wat inhoud betreft een fantastisch boek is en hoop voor u dat de uitgever de vormgeving met de nodige zorg en professionaliteit behandelt.

    Met vriendelijke groet,

    Gé van Gasteren

    • maritamathijsen zegt :

      Wat leuk dat u dacht dat de dagboekstukjes echt waren! Ik heb er wel soms woorden uit recensies en brieven in verwerkt.
      Wat de typografie betreft: ik zal eens overleggen met de uitgever en een andere typograaf over de staartletter van 9. Maar de J in Mathijsen heeft ook een staart… Ik zal de uitgever ook naar de spatiëring laten kijken.
      19de (superscript) is wel beter dan 19e, tenslotte gaat het om negentien-de. Uitschrijven zou inderdaad mooier zijn.
      Wat de ondertitel betreft: Die wil ik zo laten: De lezer van de 19de eeuw.
      We hebben wat de typografie nog een hele klus: de illustraties.

  9. Mieke Melief zegt :

    Geweldig Marita. Het ziet er prachtig uit. Die fictieve recensies doen me overigens denken aan de fictieve interviews van ” In de geest van de dichter”. Erg mooie litetraire vondst. Je kruipt weer in de huid van een 19e eeuwer. Dat spreekt zo tot de verbeelding. Bovendien kun jij je na al die jaren studie zo goed in de lezers van die tijd verplaatsen. Ik kijk er naar uit. Gefeliciteerd!

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: