Sinterklaasavond met Peter de Génestet

Begin januari 1850 droeg de twintigjarige Peter de Génestet in Den Haag voor het genootschap Oefening kweekt kennis voor het eerst zijn lange gedicht De Sint-Nikolaas-avond voor. De schilder Bosboom schreef over de voordracht: ‘Dat was geen verhandeling, geen lezing, geen voordracht van een gedicht- dat was een springende fontein van verzen, dat was een jong, opgewonden, bezield, schitterend improvisator, dat was iets eenigs’. Die ‘springende fontein van verzen’ is nu opnieuw uitgegeven, met een inleiding van Arjan Peters.[1]

Het hele gedicht is een bespotting van lintjesregens en van mannen die zitten te vlassen op een lintje en andere mannen beoordelen op lintjes die ze al dan niet gekregen hebben. Het Sinterklaasfeest en een liefdesaffaire zijn de draperieën om de satire heen. Of De Génestet een aanleiding had om juist in 1850 de lintjesmanie te bespotten? Peters wijst erop dat Willem III net aangetreden was en er dus een nieuwe lintjesregenbui uitgebroken was. Het Sinterklaasfeest (dat eigenlijk als naamsdag van bisschop Nicolaas op 6 december valt en niet op 5 december) viel samen met de verjaardag van de in 1849 overleden koning Willem II, en die was ook een gulle strooier.

Tekening bij De Sint-Nikolaasavond, door F.C. Sierig, 1878

Opvallend is dat de Sinterklaas die in het gedicht optreedt geen knecht bij zich heeft, en ook geen strafpreken houdt, alleen maar gul cadeaus uitdeelt. Sinterklaas blijkt trouwens de verklede minnaar van de jonge dochter des huizes te zijn, die als Sinterklaascadeau een lintje voor de vader heeft, en daarmee voor elkaar krijgt dat papa toestemt in een huwelijk tussen de minnaar en de dochter. Dit komt allemaal tot stand door slim optreden van de moeder, die een ideale nederige en toch alles bestierende kracht is:

Zóó geniaal weet zij met Manlief om te springen,
Dat zij nooit kibblen, nooit! en toch – de meeste dingen
Ten slotte naar heur wil geschieden.

Waarom had de vader des huizes een hekel aan de minnaar van zijn dochter? De jongen had een gedicht voorgedragen over een dronken koning die met zijn rijkskanselier het land ingetrokken was met een zak lintjes om uit te reiken aan zijn vriendjes, maar de zak had een gat en dus waren alle lintjes terechtgekomen bij toevallige passanten, en sommigen die er een vonden verkochten ze:

Dié had het bekoorlijk, verlokkend sieraad
Gekocht van een jood of een beedlaar op straat,
En dié vond het op weg
In een goot of een heg;
Dié liep er met drie, dié met zes, dié met negen;
Een vierde weêr had het door vrouwlief gekregen.

Die spot was papa niet bevallen, en dus was de minnaar taboe. Maar het lintje breekt de weerstand en terwijl hij glundert van de voldoening ziet hij niet hoe zijn kinderen vechten om snoepgoed en zo het kapitalisme demonstreren:

Dat zit elkander in den weg en in het hair,
Dat kribt, dat joelt en woelt, dat kwanselt met elkaêr,
Als menschen van het vak! ‘t Is hebzucht, woeker, handel,
Drift, ijver, jaloezie om kraakling en amandel,
Als in de maatschappij om aanzien, geld of eer…
De kleintjes krijgen iets – de sterken halen meer,
De slimmen pakken ’t in en – ’t gaat zoo hier beneden! –
Die eindlijk ’t meest bezit, is nog het minst tevreden.

Kortom: een maatschappijkritisch gedicht, in humor verpakt.

Leuk, zo’n heruitgave juist nu Sinterklaas weer komt. Wie een bezigheid zoekt nu de lock down weer aanstaande is, zou de eerste publicatie van dit gedicht (1860) kunnen vergelijken met de heruitgave van 2021. Geen ‘wetenschappelijke editie’, zegt Peters, in zijn prettig informatieve inleiding, maar dat hoeft toch niet te betekenen dat zetfouten niet verbeterd worden?

Peter de Génestet, De Sint-Nikolaas-avond. Een Amsterdamsche vertelling. Met een inleiding van Arjan Peters. Van Maaskant Haun, 2021.


[1] De boekenbijlage van De Volkskrant is er overigens niet op vooruit gegaan sinds Peters daar vertrokken is. Maar is nog altijd beter dan die van NRC. Meen ik.

Over maritamathijsen

Als emeritus hoogleraar ben ik verbonden aan de Universiteit van Amsterdam. Zie voor mijn publicaties op de website van de universiteit. Colleges geef ik nog in het buitenland en voor de HOVO (VU) en de Illustere School (UvA). Januari 2018 verscheen mijn biografie van Jacob van Lennep. Hij werd zeer goed ontvangen en genomineerd voor de Biografieprijs en de Geschiedenisprijs.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: